ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 101




                                               

Kəsilməz funksiya

Funksiyanın kəsilməzliyi - əgər lim x → x 0 {\displaystyle \lim _{x\to x_{0}}} fx=fx 0 {\displaystyle x_{0}} 1 olarsa, yəni fx funksiyası x= x 0 {\displaystyle x_{0}} -da təyin olunub və istənilən Ԑ> 0 üçün elə δ=δԐ, x 0 {\displaystyle x_{0}} ...

                                               

Kobb-Duqlas istehsal funksiyası

Amerikan alimləri Ç.Kobb və P.Duqlasın adları ilə bağlı yaratdıqları "Kobb-Duqlas funksiyası" ekonometrik nailiyytlərin ən geniş tətbiq məhsullarındandır. ABŞ-ın XX əsrin 20-ci illərində emal sənayesinə hesablanan "Kobb-Duqlas funksiyası" istehsa ...

                                               

Mürəkkəb funksiya

Tutaq ki, y = φ {\displaystyle y=\varphi } və z = f {\displaystyle z=f} uyğun olaraq X {\displaystyle X} və Y {\displaystyle Y} çoxluqlarında təyin olunan funksiyalardır, eyni zamanda φ {\displaystyle \varphi } funksiyasının qiymətlər çoxluğu f { ...

                                               

Zeta sabiti

0-da Rieman zeta funksiyası aşağıdakı kimidir ζ 0 = B 1 = − 1 2. {\displaystyle \zeta 0=B_{1}=-{\frac {1}{2}}.} 1-də Rieman zeta funksiyası aşağıdakı kimidir ζ 1 = ∞. {\displaystyle \zeta 1=\infty.\,}

                                               

Ədədi silsilə

1) 2; 5; 8; 11; 14;., 2) – 1; 3; 7; 11; 15;., 3) 3; 1; – 1; – 3; – 5;., ədədi ardıcıllıqlarından -də ikincidən başlayaraq hər bir hədd özündən əvvəlki hədlə 3-ün cəminə, -də ikincidən başlayaraq hər bir hədd özündən əvvəlki hədlə 4-ün cəminə, -də ...

                                               

Hesabın tarixi

Hesabın tarixi - hesabın görünüşündən tutmuş aksiomlar sistemindən istifadə etməklə ədədlərin rəsmi müəyyənləşdirilməsinə və hesab əməliyyatlarına qədər dövrü əhatə edir. Hesab - ədədlər, onların xüsusiyyətləri və əlaqələri haqqında elm - əsas ri ...

                                               

Kökaltı

Kökaltı - n vahiddən fərqli natural ədəd olduqda, n-ci qüvvəti a-ya bərabər olan ədədə a ədədinin n-ci dərəcədən kökü deyilir. a ədədinin n-ci dərəcədən kökü n kimi işarə olunur. n-ci dərəcədən kökün tərifinə görə nn=a eyniliyi doğrudur. Tərif: M ...

                                               

Orta kvadratik meyl

Orta kvadratik meyl statistika sahəsində geniş istifadə olunur və adətən paylanmanı təyin etmək üçündür. Orta kvadratik meyli hesablamaq üçün aşağıdakı qaydadan istifadə edilir. İlk olaraq X üçün ədədi orta hesablanır: x ¯ {\displaystyle {\overli ...

                                               

Bucaq

Bucaq - bir nöqtədən çıxan iki müxtəlif şüanın əmələ gətirdiyi həndəsi fiqura deyilir. Bucağın tərəfləri müstəvini iki hissəyə ayırır. Bucağın tərəflərinin də daxil olduğu hər iki hissə müstəvi bucaq adlanır. Müstəvi bucaqlardan birini adətən kiç ...

                                               

Həndəsə

Həndəsə – araşdırma obyektləri nöqtələr, xətlər, bucaqlar, əyrilər; onların qurulması üsulları, riyazi xassələri, həmçinin fəzada qarşılıqlı münasibətləri olan riyazi fənn. Həndəsə, avtomatlaşdırılmış layihələşdirmənin və qrafik proqramların önəm ...

                                               

Bərabəryanlı trapesiya

Bərabəryanlı trapesiya – yan tərəfləri bərabər trapesiyanın yalnız 1 simmetriya oxu var. IABI=IDCI Bərabəryanlı trapesiyada Trapesiyanın AB tərəfi DC tərəfinə bərabərdir. ∠ A = ∠ D {\displaystyle \angle A=\angle D} A nöqtəsinin qarşısındakı bucaq ...

                                               

Bucaqölçmə standartları

Topoqrafiyada bucaqölçmədə üç model – dərəcə, qradiyent və Radian standartları tətbiq olunur. Hərb sahəsində milyom adlanan ayrıca standartdan istifadə edilir.

                                               

Diferensial həndəsə

Oriyentasiya anlayışını bazis vektorların köməyi ilə müəyyən etmişdir.Lakin oriyentasiya anlayışı sırf topoloji termindir.Çoxobrazlının oriyentasiyasını müəyyən etmək üçün onun hər hansı k şəbəkəli ayrılışına baxaq. Əvvəlcə hər hansı şəbəkəni ori ...

                                               

Düzbucaqlı paralelepiped

Düzbucaqlı paralelepiped – bütün üzləri düzbucaqlı olan paralelepipeddir. Düzbucaqlı paralelepipedin həcmi: V = a ⋅ b ⋅ c {\displaystyle V=a\cdot b\cdot c} Düzbucaqlı paralelepipedin tam səthinin sahəsi: S t a m = 2 ⋅ a ⋅ b + a ⋅ c + b ⋅ c {\disp ...

                                               

Həndəsi forma

Yəni forma ətrafında hərəkətin, onun genişlənməsinin, dönməsinin və ya güzgüdə əks olunmasının nəticəsi, ayrı bir forma deyil, orijinal forma ilə eynidir. Eyni formaya malik olan obyektlərin oxşar olduğu deyilir. Bir-birləri ilə eyni miqyasda old ...

                                               

Məsafə

Məsafə – riyaziyyat və ümumiyyətlə həyatda iki nöqtə arasındakı uzaqlığı bildirir, azərbaycan dilinə ərəbcədən keçmişdir. İki nöqtə arasındakı məsafə onları birləşdirən düz xətt parçasının uzunluğuna deyilir. İki əşya arasındakı məsafə onların bi ...

                                               

Oktaedr

Oktaedr düzgün çoxüzlüdür. Üzlərin sayı 8 forması üçbucaqlıdır. Tillərin sayı 12, təpə nöqtələrinin sayı 6-dır. Bir nöqtədən çıxan tillərin sayı 4-dür. R-xaricə çəkilmiş çevrənin radiusuhəcmi V-həcmi r-daxilə çəkilmiş çevrənin radiusu S-səthin sa ...

                                               

Perpendikulyar

Perpendikulyar - həndəsədə iki düz xətt və ya iki müstəvinin kəsişdiyində əmələ gətirdikləri qonşu bucaqlar bir-birinə bərabərdirsə kəsişən fiqurlar perpendikulyar olaraq qəbul edilir.

                                               

Sahə (ölçü parametri)

Sahə – düz səth, konkret sərhədlərlə məhdudlaşmış səthin bir hissəsi, həndəsi fiqurların düz səthlərini xarakterizə etmək üçün işlədilən kəmiyyət parametri.

                                               

Seqment

Seqment - dairənin qövsü ilə bu qövsə söykənən vətər ilə əhatə olunan hissəsinə deyilir. 1 0. {\displaystyle 1^{0}.} Ədəd oxunun seqmenti-ədədi parçanın sinonimi. 2 0. {\displaystyle 2^{0}.} Qabarıq müstəvi fiqurunun seqmenti- Əgər fiqur hər hans ...

                                               

Silindr

Silindir - həndəsi element. O iki paralel müstəvi doğuran səthindən ibarətdir. Doğuran səthi düz xəttin çevrə üzrə fırlanmasından alınır. Silindirin formalarına görə ona düz, dairəvi vəya düz-dairəvi adlanır. Düz silindir-Düz silindir o silindirə ...

                                               

Tetraedr

Tetraedr: Düzgün çoxüzlü. Üzlərin sayı 4, forması üçbucaq. Tillərin sayı 6, təpə nöqtələrin sayı 4-dür. Bir nöqtədən çıxan tillərin sayı 3-dür. Xaricə çəkilmiş çevrənin radiusu R = a ⋅ 6 4 {\displaystyle R={\frac {a\cdot {\sqrt {6}}}{4}}} R = a 2 ...

                                               

Tənbölən

Tənbölən və ya bucağın tənböləni - başlanğıcı bucağın təpəsində olan və onu iki bərabər bucağa ayıran şüaya deyilir. Tənböləni bucağın daxilində yerləşən və onun tərəflərindən eyni uzaqlıqda olan nöqtələrin həndəsi yeri kimi də təyin etmək olar. ...

                                               

Triqonometrik funksiyalar

Triqonometrik funksiyalar - elementar funksiyalarin bir növüdür. Onlara sinus, kosinus, tangens, kotangens, sekans və kosekans funksiyalarını aid edirlər. Triqonometrik funksiyalar adətən həndəsi yolla təyin olunur, lakin onları analitik və bəzi ...

                                               

Triqonometriya

Triqonometriya - həndəsənin və bununla riyaziyyatın bir hissəsi olub üçbucaqların tərəflərinin uzunluğu və bucaqları arasındakı münasibətləri öyrədir. Əgər məsələlərin həlli müstəvidə baxılarsa onda bu müstəvi triqonometriyası adlanır, fəzada baş ...

                                               

Tusi-Paş aksiomu

Tusi-Paş aksiomu – üçbucağın təpələrindən keçməyən düz xətt onun bir tərəfini kəsirsə, onda həmin düz xətt üçbucağın qalan iki tərəfindən yalnız birini kəsir.

                                               

Üçbucaq

Üçbucaq - Müstəvinin bir düz xətt üzərində olmayan 3 nöqtəsini cüt-cüt və ardıcıl şəkildə birləşdirən 3 düz xətt parçası ilə hüdüdlanmış hissəsinə deyilir. Üçbucağın təpələri adətən böyük latın hərfləri ilə A, B, C, uyğun təpədəki bucaqların dərə ...

                                               

Vətər

Vətər - çevrənin iki müxtəlif nöqtəsini birləşdirən düz xətt parçası adlanır. Çevrənin mərkəzindən keçən vətərə diametr deyilir. Başqa sözlə ən uzun vətər elə diametrin özüdür. Vətər başqa adla xorda da adlanır. Vətərlə ayrılan çevrənin hissələri ...

                                               

Kipu

Kipu. Pambıqdan və ya dəvəkimilər yunundan hazırlanan mürəkkəb ip sarmaşıqları və düyünlərindən ibarət özünəməxsus yazı növüdür. Fərqli sayda sallanan saplara malik ola bilər: bir neçəsindən tutmuş 2500-ə dək. Xüsusi tərzdə salınmış imperiya yoll ...

                                               

Kronecker delta

Kronecker delta və ya Kronecker delta funksiyası - Leopold Kronecker tərəfindən irəli sürüldüyünə görə onun adını almışdır. Kronecker delta funksiyası bu şəkildə verilir; δ k l = { 1, k = l 0, k ≠ l {\displaystyle \delta _{kl}={\begin{cases}1,&am ...

                                               

Abel cəmi

λ = {λ 0, λ 1, λ 2.} sonsuza istiqamətlənmiş artan bir ardıcıllıq olarsa və λ 0 ≥ 0 olduğunda, əgər λ n = n şərti ödənərsə, Abel cəmi metodu əldə edilə bilir. Burada f x = ∑ n = 0 ∞ a n exp ⁡ − n x = ∑ n = 0 ∞ a n z n, {\displaystyle fx=\sum _{n= ...

                                               

Bernulli ədədləri

Bernulli ədədləri - riyaziyyatda ədədlər nəzəriyyəsi ilə geniş əlaqəsi olan rasional ədədlər ardıcıllığıdır. Ədədlərin qiymətləri Rieman zeta funksiyasının mənfi tam ədədlər üçün aldığı qiymətlərə yaxındır. n 1-dən fərqli bir tək ədəd olmaq şərti ...

                                               

Binom

b + x m = C m 0 b m + C m 1 b m − 1 x + C m 2 b m − 2 x 2 +. + C m − 1 b x m − 1 + C m + x m {\displaystyle b+x^{m}={C_{m}^{0}}b^{m}+{C_{m}^{1}}b^{m-1}x+{C_{m}^{2}}b^{m-2}x^{2}+.+{C_{m}^{m-1}}bx^{m-1}+{C_{m}^{m}}+x^{m}}

                                               

Borel cəmi

Borel cəmi - ardıcıllıqların toplanması üçün bir ümumiləşdirilmədir. Bu anlayış hər hansı bir cəm dəyəri olmayan dağılan ardıcıllıqlar üçün belə bir böyüklük dəyəri təyin edə bilir. y = ∑ k = 0 ∞ y k z − k {\displaystyle y=\sum _{k=0}^{\infty }y_ ...

                                               

Boş çoxluq

Boş çoxluq, tərkibində heç bir elementi olmayan çoxluğa deyilir. Boş çoxluq ∅ {\displaystyle \emptyset } ilə işarə olunur. Uyğun olaraq: ∅ {\displaystyle \emptyset } və { ∅ } {\displaystyle \{\emptyset \}} müxtəlif olurlar. Boş çoxluq hər bir çox ...

                                               

Çoxhədli

Çoxhədli və ya polinom – sonlu sayda birhədlinin cəmi. Bu birhədlilərin ən böyüyünün dərəcəsinə çoxhədlinin dərəcəsi deyilir Məsələn, z 2 y 4 x 7 + 6 x y 5 + 7 {\displaystyle z^{2}y^{4}x^{7}+6xy^{5}+7} çoxhədlisinin dərəcəsi 13-dür. Riyaziyyatda, ...

                                               

Çoxhədlilərin bölünməsi

Polinom bölmə - cəbrdə bir çoxhədlini bərabər və ya daha kiçik dərəcəli digər çoxhədliyə bölmə alqoritmidir. Uzun bölmə olaraq adlandırılan üsulun ümumiləşdirilməsi olan alqoritm çətin bir bölmə əməliyyatını xeyli asanlaşdırdığından kağız üzərind ...

                                               

Çoxobrazlı

Çoxobrazlı, nöqtələrinin ətrafı lokal olaraq Evklid fəzasına yaxın olan topoloji fəzadır. Başqa cür desək, n -ölçülü çoxobrazlı və ya qısaca n-çoxobrazlısı elə topoloji fəzaya deyilir ki, bu fəzanın hər bir nöqtəsi üçün n -ölçülü Evklid fəzasına ...

                                               

Differensial (riyaziyyat)

Differensial funksiyanın xətti artımını təsvir edir. Bu anlayış istiqamətdən asılı olaraq törəmə ilə sıx bağlıdır. Funksiyanın f {\displaystyle f} differensialı d f {\displaystyle df}, onun x {\displaystyle x} nöqtəsindəki qiyməti d x f {\display ...

                                               

Eyler cəmi

Eyler cəmi - yığılan və dağılan ardıcıllıqlar üçün istifadə olunan bir cəm metodu. Bir Σ a n ardıcıllığının Eyler çevrilməsi bir qiymətə yaxınlaşırsa bu qiymət Eyler cəmi olaraq adlandırılır. q ≥ 0 olmaq şərtiylə Eyler cəmi E, q olaraq göstərilən ...

                                               

Eyler çevrilməsi

Eyler çevrilməsi - nəticə verə bilən funksiyalar arasındakı əlaqə, bəzi hallarda Eyler çevrilməsi olaraq adlandırılır. İki fərqli formada var olan çevrilmə, ardıcıl silsilələrin yığılmasını sürətləndirə bilir. Başqa bir deyimlə, ∑ n = 0 ∞ − 1 n a ...

                                               

Eyler düsturu

Eyler düsturu Leonard Eyler tərəfindən daxil edilmiş və onun şərəfinə adlandırılmış, kompleks eksponenti triqonometrik funksiyalarla əlaqələndirən düstur. Eyler düsturu iddia edir ki, istənilən həqiqi ədəd x {\displaystyle x} üçün aşağıdakı bərab ...

                                               

Fraktal

Riyaziyyatın əsas qolu olan həndəsə insanın yaşadığı dünyanı öyrənməsi üçün vacibdir. Ancaq kainatın mükəmməl görünüşü Evklid həndəsəsi və ya klassik həndəsə ilə açıqlanmayacaq qədər mürəkkəbdir. Çünki klassik həndəsədəki formalar düz xətt, müstə ...

                                               

Funksiya (riyaziyyat)

Funksiya - X {\displaystyle X} çoxluğunun hər bir elementinə qarşı Y {\displaystyle Y} çoxluğunun bir elementini uyğun qoyan F {\displaystyle F} münasibəti. Bu zaman X {\displaystyle X} çoxluğu F {\displaystyle F} funksiyasının təyin oblastı, Y { ...

                                               

Heron düsturu

Heron düsturu - Üçbucağın sahəsini hesablamaq üçün istifadə olunan düstur. p = a + b + c 2 {\displaystyle p={\frac {a+b+c}{2}}} S = p − a p − b p − c {\displaystyle S={\sqrt {pp-ap-bp-c}}} Burada p üçbucağın yarımperimetridir a, b, c {\displaysty ...

                                               

Hədd testi

Hədd testi, dağılma testi və ya dağılma üçün n-ci hədd testi - riyaziyyatda bir sonsuz ardıcıllığın dağılmasını müəyyən etmək üçün sadə bir üsuldur: lim n → ∞ a n ≠ 0 {\displaystyle \lim _{n\to \infty }a_{n}\neq 0} olarsa və ya limit yoxdursa, on ...

                                               

İkili say sistemi

Kompüterdə verilənlər ikili say sisteminin rəqəmləri ilə təsvir olunur. Verilənlərin bu cür təsviri ikili kod adlanır. İnformasiyanın ikili rəqəmlərlə yazılması ikili kodlaşdırma, ikili rəqəmlərin özləri isə bit adlanır. Bit - informasiyanın ən k ...

                                               

Kombinazon

Hər hansı bir əşya üçün sıralanma gözlənilmədən seçilmədir. Məs: Hər hansı bir A. {\displaystyle A{.}} çoxluğunun altçoxluğu onun kombinezonudur. Çünki altçoxluqdada sıralanma vacib deyil.

                                               

Koordinat başlanğıcı

Koordinat başlanğıcı - Evklid fəzasında hesablamanın başlanğıcı - O hərfiylə adətən ifadə edilən xüsusi nöqtədir. Bütün qalan nöqtələr üçün hesablama nöqtəsi kimi istifadə olunur. Evklid həndəsəsində koordinatların başlanğıcı istənilən sərbəst se ...

                                               

Qütb koordinat sistemi

Riyaziyyatda qütb koordinat sistemi və ya polyar koordinat sistemi, nöqtələrin bir bucaq və Karteziyan koordinant sistemindəki koordinat başlanğıcının ekvivalenti olub "qütb" olaraq bilinən bir mərkəz nöqtəyə olan uzaqlıqlar ilə müəyyən, iki ölçü ...