ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 11




                                               

Efemerlər

Efemerlər - səhra, yarımsəhra, bozqır və düzən sahələrin ekoloji şəraitinə uyğunlaşmış, vegetasiya dövrü qısa olan birillik bitkilər qurupu. Yazda və payızda torpaqda nəmlik çox olduqda efemerlər çiçəkləyir və toxum verir, quraqlıq düşdükdə isə q ...

                                               

Efemeroidlər

Efemeroidlər - illik vegetasiyanı qısa müddətə başa vuran və yerüstü hissəsi yayda quruyub məhv olan çoxillik ot bitkiləri qrupu.

                                               

Ekzotik qayalar

Ekzotik qayalar təbii amillərin – günəşin, yağış və küləyin çökmə və maqmatik dəstəmlərin çıxışlarına fəal erozion təsirinin son məhsuludur. Bu proses nəticəsində müxtəlif kövrəkli süxurlar qeyri-bərabər dağılmaya məruz qalır və onların daha dava ...

                                               

Eol relyef formaları

Eol relyef formaları küləyin təsiri nəticəsində əmələ gəlmiş relyef formalarına deyilir. Bu proses təkcə yer kürəsində deyil, digər plantlərdə də, o cümlədən Marsda müşahidə olunur.

                                               

Eypen Malmed

1920-1945-ci illərdə Eypen Malmedin sərhəddi dəyişmmişdir. 1795-ci ildə bu ərazi Limburq krallığına daxil idi. Sonrada Brabant, krallığına, Niderland həmçinin Lüksemburq ərazisinə daxil edilmişdir. 1794-1814-cü illərdə Napaleonun dövründə Fransay ...

                                               

Əhalisinə görə meqapolislərin siyahısı

Siyahıda dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan meqapolislərin əhalisi ardıcıllıqla düzülmüşdür. Meqapolis və ya iri şəhərlər deyildikdə, əmək bazarının böyük iş yerlərinin sıx olduğu bölgələr və bu zonalara birbaşa bağlı olan ətraf ərazilər nəzərdə ...

                                               

Əhməd Necdət Sözer

Əhməd Necdət Sözər, şair, coğrafiya üzrə professor. Çapa yüksək öğrətmən məktəbini bitirdikdən sonra İstanbul Universitetinin Ədəbiyyat fakültəsinin Coğrafiya ixtisasını bitirib 1954. Anadolunun müxtəlif bölgələrində coğrafiyadan dərs deyib. 1974 ...

                                               

Ferdinand fon Rixthofen

Baron "Ferdinand Paul Vilqelm fon Rixthifen" - alman geoloqu, coğrafiyaçısı və səyyah, geomorfoloq, Berlin Coğrafiya cəmiyyətinin prezidenti olmuşdur. Onun əmisi Manfreda fon rixthofen, "Qırmızı baron", birinci dünya müharibəsinin ən yaxşı əsgəri ...

                                               

Ferro Meridianı

Ferro meridianı - Kanar adaları arxipelaqındakı El Hierro adasından keçən taxrixi başlanğıc meridian. El Hierro adasının ikinci adı Isla del Meridiano –dur.

                                               

Fitomeliorasiya

Fitomeliorasiya - bitki qruplaşmalarının istifadəsinin nizama salmaq, həmçinin meşə zolaqlarının, ot səpinlərinin yaradılması və s.yolu ilə təbii şəraitin yaxşılaşdırılması üzrə tədbirlər sisteminin keçirilməsi. Fitomeliorasiyanı aşağıdakı sahələ ...

                                               

Fiziki-riyazi təhlil üsulu

Fiziki-riyazi təhlil üsulu vasitəsilə atmosferdəki fiziki proseslərin öyrənilməsi həyata keçirilir. Belə ki, fiziki proseslərin izahı ancaq fiziki qanunlar vasitəsilə verilə bilər. XX əsrdə bu üsulun köməyi ilə meteoroloji məsələlərin həllində bö ...

                                               

Fluvioqlasial düzənliklər

Fluvioqlasial düzənliklər - Bu düzənliklərin əmələ gəlməsi əsasən dördüncü dövr buzlaqlarının əriməsi ilə əlaqədar olaraq,suyu daha da artmış dağ çaylarının dağıdıcı fəaliyyəti ilə izah edilir.Həmin çay sularının gətirdiyi çöküntülər ətraf sahələ ...

                                               

Friqana

Friqana - əsasən Aralıq dənizi ölkələrində yayılmış efemerlər olan kserofit tikanlı kol və yarımkollardan ibarət şiblək qrupudur.

                                               

Geokimyəvi landşaftlar

Geokimyəvi landşaftların müasir təsnifatı müxtəlif vaxt­larda bir sıra geokimyaçılar tərəfindən işlənmiş müd­dəa­lar nəzərə alınmaqla A.İ.Perelman tərəfindən yaradılmışdır. A.İ.Perelmanın geokimyəvi təsnifatında land­şaftda atomların miqra­siyası ...

                                               

Geomorfoloji rayonlaşdırma

Elmin və texnikanın müasir dinamik inkişafı coğrafi təbəqənin müxtəlif komponentləri arasında səbəb-nəticə əlaqəsinin formalaşma və işləmə qanunuyğunluqlarının daha səmərəli və effektiv tədqiqat yollarının hazırlanmasını tələb edir. Bu məqsədlə A ...

                                               

Geopark

Geopark - beynəlxalq təyinatlı müxtəlif və ya eyni cür geoloji miras nümunələrinin bir yerdə toplanmasının, idarə olunmasının nəzərdə tutulduğu xüsusi mühafizə olunan təbiət sahəsidır. Geoparklar vulkan, sunami və zəlzələ kimi geoloji təhlükələrl ...

                                               

Grau dənizi

Grau dənizi – Sakit okeanın şərqində, Cənubi Amerikanın qərb sahillərində yerləşir. Peru sahilləri boyu 3079.50 km məsafədə uzanır. Cənubunda Tasna şəhəri yerləşir. Dəniz rəsmi olaraq 24 may 1984 ci ildə Grau dənizi olaraq adlandırılmışdır. Dəniz ...

                                               

Hava kütləsi

Hava kütləsi– troposferin təqribən eyni fiziki xassəyə malik olan, atmosferin ümumi sirkulyasiyası sistemində hərəkət edən, sahəsinə görə materiklərlə müqayisə edilən irihəcmli hava hissəsi. Hava kütləsi qalınlığı bir neçə kilometr olub, bəzi hal ...

                                               

Henrix Kipert

İohan Samuil Henrik Kipert, Berlin – 21 aprel 1899, Berlin) - alman coğrafiyaçısı və kartoqrafıdır. Rusiya və Avstriya elmlər akademiyasının üzvüdür.

                                               

Həsən Fətullayev

Fətullayev Həsən Yusif oğlu - 1953-cü ildə Ermənistan SSR Yeğeqnazor rayonunun Sallı kəndində anadan olmuşdur. 1976-cı ildə BDU-ni bitirmiş, coğrafiyaçı hiqroloq ixtisası almışdır. Həmin il Azərbaycan EA Coğrafiya İnstitutunda təbiəti mühafizə şö ...

                                               

Xəzlik heyvandarlıq

Xəzlik heyvandarlıq- heyvandarlığın bir sahəsidir. Xəz dəri almaq üçün qiymətli xəzli vəhşi heyvanların təsərrüfat şəraitində yetişdirilməsi ilə məşğul olur. Əsasən gümüşü qara tülkü, mavi tundr tülküsü, norka, bataqlıq qunduzu, ondatra və b. hey ...

                                               

Xəzri (külək)

Xəzri küləyinin sürəti 10 m/san-dən çox olur, bəzən 40–42 m/san-yə çatır. Adətən, 1-3 sutka, bəzən bir həftəyədək davam edir. İldə 100 dəfəyədək təkrarlanır. Qüvvətli xəzri təsərrüfat fəaliyyətini pozur, dənizdə iri dalğalar hünd. 10–11 m-dək, gü ...

                                               

Xırdaçay

Xırdaçay - Zəngəzurda, indiki Ermənistanda çay. Qərbi Azərbaycanın Zəngəzur mahalının Sisian rayonundakı Ərəfsə kəndində Sarıyataq dağının ətəklərində formalaşıb, kəndin aralıq hissəsində Salvartı çayı ilə, aşağı məhəllənin orta hissəsində isə Ta ...

                                               

Xuan İqnasio Molina

Molina Vilya-Aleqra şəhərində Guaraculen fermasında anadan olub. Hal-hazırda Çilinin Maule regionu adlanır. Onun valideynləri Agustín Molina və Francisca González Bruna-dır. O Talsada məktəbə gedib. 1786-cı ildə Molina Çilini tərk edir. O Bolonid ...

                                               

İbn Cübeyr

Məhəmməd İbn Əhməd ibn Cübeyr ak-Kinani - ərəb şairi, Qranadda Almohadov həyətində xidmət etmişdir. 1183-cü ildə ibn Cübeyr Məkkəyə həcc ziyarətinə gedir. Səyahəti 2 il sürdü. Sonra Aralıq dənizi ilə üzərək ibn Cübeyr Aleksandiraya gəlir. O Misir ...

                                               

İbrahim Haqqı Ağyol

İlk təhsilini Silistrədə alan Akyol, 1990-cu ildə oranı yüksək qiymətlərlə bitirmişdir. Məktəbdəki uğuruna görə onu Qalatasaray Sultanisə qəbul ediblər. Həmin dövrdə xaricə tələbə göndərmək yarışmasının qalibi olub, Avropaya Lausanne universiteti ...

                                               

İqlim amilləri

İstixana qazlarının axırıncı qlobal istiləşmənin əsas səbəbi olduğu qəbul edilir. Ancaq başqa fikirlər də var, biz bunları aşağıda araşdıracağıq. Hələlik qeyd edək ki, istixana qazları həm də Yerin iqlim tarixini dərk etmək üçün əhəmiyyətlidir. T ...

                                               

İqlim resursları

İqlim resursları- dedikdə konkret ərazi və regionun malik olduğu istilik və rütubət ehtiyatı başa düşülür. Mövsüm və ərazi üzrə istilik, xüsusilə rütubətlik qeyri-bərabər paylanmışdır. Havanın temperaturu -90°C-dən +80°C arasında tərəddüd edir, h ...

                                               

İnsolyasiya

İnsolyasiya - müəyyən vaxt ərzində üfüqi səthə düşən düz günəş radiasiyası və ya ümumi günəş radiasiyası axını. Atmosferin yuxarı sərhəddində insolyasiya günəş sabiti adlandırılır. Bəzən günəş radiasiyasının şaquli səthə və maili səthə axını da i ...

                                               

İsveçrə platosu

İsveçrə platosu - İsveçrənin əsas landşaft tiplərindən biridir. İsveçrənin 30% burada yerləşir. Alp dağlarının cənub-şərqində yerləşir. Hündürlüyü dəniz səviyyəsindən 400-600 m-dir. Bura İsveçrənin ən çox əhalinin məskunlaşdığı zonadır.

                                               

Kanyon tipli dərələr

Kanyon tipli dərələr - Müəyyən dərəcədə dar dərə tipinə oxşayırlar.Ancaq kanyon tipli dərələrin yamaclarında müəyyən pillələr və ya terraslar əmələ gəlir.Onların mənşəyi kanyonun yamaclarında yerləşən müxtəlif süxurların eroziya prosesinə qarşı d ...

                                               

Karxana

Karxana - tikinti tullantıları potensial-münbit süxurlar və faydalı qazıntıların çıxarılması ilə əlaqədar yer səthində və altında qazılmış müxtəlif forma və ölçüyə malik çökəkliklədir.

                                               

Kəlovudağ kəsilişi

Kəlovudağ kəsilişi Cənub-Şərqi Qafqazın şimal yamacı təbaşir çökün­tülərinin istinad kəsilişi sayılır. Kəsiliş Quba rayonunun Qonaqkənd kəndindən şimali-şərqdə yerləşən Kəlovu dağının yamaclarını təşkil edir və eyni zamanda, özünün mötəbərliliyi ...

                                               

Kiçik Qafqaz təbii-iqtisadi zonası

Gəncə-Qazax iqtisadi-coğrafi rayonunun tərkibinə respublika əhəmiyyətli Gəncə və Naftalan şəhərləri, Ağstafa, Daşkəsən, Gədəbəy, Goranboy, Göygöl, Qazax, Samux, Şəmkir, Tovuz inzibati rayonları daxildir, iqtisadi rayon Azərbaycanın qərbində, əlve ...

                                               

Kilit Monsonit yatağı

Kilit Monsonit yatağı - Ordubad rayonu ərazisində,Kilit kəndindən 2 kilometr şimal-şərqdə Kilit çayının sağ sahilindədir.Geoloji quruluşunda Mehri-Ordubad plutonunun monsonit fazasının süxurları təşkil edir.Faydalı qat xırda və orta dənəli,boz və ...

                                               

Kol

Kollar - budaqlanması torpağın səthindən başlayan çoxillik bitkidir. Hündürlüyü 0.8-6.0 m-ə çatır. 10-20 il, bəzən 40-50 il yaşayır. Düzən rayonlardan başlamış quraq, kontinental, subtropik və subalp dağ zonasına qədər hər yerdə yayılmışdır.

                                               

Kompas

Kompas - fəzada istiqaməti təyin etmək üçün tətbiq olunan ölçü cihazıdır. XI əsrdə Çin alimi Şen Qua kompasın bir neçə növünü icad etdi. Bu kompasların əsas üstünlüyü əqrəbin istiqaməti suda yox, havada göstərməsi idi. Çünki su ilə müqayisədə hav ...

                                               

Konstruktiv coğrafiya

Konstruktiv coğrafiya termini akad, İ.P.Qerasimov təklif etmişdir. Tətbiqi coğrafiya tədqiqatlarından fərqli olaraq konstruktiv coğrafiya tədqiqatlarında aktual problemlərin müvəffəqiyyətlə həlli üçün fundamental elmi işlərlə yanaşı, həm də yeni ...

                                               

Konveksiya

Konveksiya- Enerjinin maye və qaz axını ilə köçürülmə prosesi. Bəzən konveksiya prosesində yaranan maye və qaz axını konvektiv axın da adlandırılır. Bərk cisimlərdə istilikvermə maddə daşınması ilə baş vermədiyindən konveksiya hadisəsi də baş ver ...

                                               

Köhnə dünya

Köhnə dünya məlum olmuşdu ki, 1616- cı ildə Facebook ve İnstagram vasitesi ilə Avropalar,Amerikaları yandırdı və sonra bu sehfelerde isə Amerikaların onlarl yandırdıqına aid yalan yayıldı.Avropa, Skif tayfalarının yaşadığı Qərbi Asiya, Şimali Afr ...

                                               

Kül

Kül, kül elementləri üzvi maddələri yandırdıqda qalan yanmayan qalıq. Külü analiz etməklə kül elementlərinin kimyəvi tərkibi müəyyən olunur və bununla da qida maddələrinin çatışmamasını təyin etmək olar. Ca, K, Na, Cl və S elementlərinin cəmi ilə ...

                                               

Külək

Külək - havanın üfüqi istiqamətdə hərəkəti. Külək nəticəsində istilik və rütubət bir sahədən digərinə aparılır. Barik qradiyentin təsiri altında əmələ gələn külək təzyiq yüksək olan sahədən təzyiq aşağı olan sahəyə doğru əsir, istiqaməti və sürət ...

                                               

Qafqaz qarışıq meşələri

Qafqazın qarışıq meşələri ekoregionu Qərbi Asiya və Şərqi Avropanın florasına yaxındır.Onlar bütün Qafqaz dağlarını örtür. Qafqaz dağları Avropa və Asiyanın sərhəddində yerləşməsi burada qarışıq meşələrin yaranmasına səbəb olur. Ən yüksək nöqtəsi ...

                                               

Qapıqaya

Qədim türk dillərində kap, qap, "keçid", "dağ keçidi" sözündəndir. Qazax dilində kap qapı", "dərəyə giriş" mənasındadır. Dilimizdəki qapı sözü də bu sıraya daxildir. İlk dəfə e.ə. VI əsrdən məlum olan Qafqaz dağ adında əksini tapmışdır ki, bu da ...

                                               

Qara Meşə

Bu meşə Reyn çayının şimalından cənuba doğru geniş ərazini əhatə edir. Ən yüksək nöqtəsi 1493 m Feldberqdir. Burada çoxlu sayda bulaqlar, kurort zonası var. Bu Baden-Baden və ya Badenveylərdir. Bu zona mənbəsi Dunay çayı ətrafında yayılmışdır.

                                               

Qarabağ silsiləsi

Kiçik Qafqazın cənub-şərq qurtaracağı olan Qarabağ silsiləsi Araz çayına tərəf alçalaraq dağətəyi maili düzənliklərə keçir. Şimal qərbdən cənub şərqə doğru təqribən 100 km məsafədə uzanır. Ən yüksək zirvələri Qızqala 2843 m, Qırxqız 2830 m, Böyük ...

                                               

Qaraca kəsilişi

Qaraca kəsilişi Azərbaycanın dördüncü dövr sisteminin abşeron – alt xəzər çöküntülərinin klassik kəsilişi sayılır. Kəsiliş eyniadlı antiklinalın quruluşunda iştirak edərək Mingəçevir şəhərinin ətrafında yer səthinə çıxır. Burada abşeron çöküntülə ...

                                               

Qeyri-bioloji resurslar

Hazırda Okeanın dəyişiklərində yerləşən müxtəlif mineral xammal ehtiyatlarından ən çox neft və qaz böyük əhəmiyyət kəsb edir. Dəniz dibində olan neft ehtiyatları Yer kürəsindəki neft ehtiyatının yarısı qədərini təşkil edir. İndi dünyanın bütün ko ...

                                               

Qərb

Qərb Yer kürəsinin coğrafiyasında dörd istiqamətdən biridir. Səmtləri müəyyənləşdirən kompasda şərqin əksi kimi qəbul edilib. Coğrafiyanın təkmilləşməsi dövründə "Qərb" "günün batması yeri" kimi başa düşülürdü. Yer kürəsi qərbdən şərqə tərəf förl ...

                                               

Qırməki dərəsi kəsilişi

Qırməki dərəsi kəsilişi Azərbaycanın əsas neft-qaz yataqlarının yerləşdiyi alt pliosenin məhsuldar qatının stratotipik kəsilişini təşkil edir. Bakı şəhərinin Binəqədi rayonunda yerləşən və məhsuldar qatın neftlə doymuş horizontlarının stratotip k ...