ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 167




                                               

Elektron cədvəl

Elektron cədvəl - cədvəlin emalı üçün təyin olunan tətbiqi proqramlardır. Cədvəldə verilənlər sətir və sütunun kəsişməsindəki xanalarda saxlanılır. Xanalarda ədəd, simvol verilənləri və düsturlar saxlanıla bilər. Düsturlar digər xanaların məzmunu ...

                                               

Elektron kitab (qurğu)

Elektron kitab və ya E-book – elektron kitabların saxlanması və oxunması üçün istifadə olunan aparat vasitəsidir. Həcmi 16Mb olan elektron kitab fləş-yaddaşın köməyi ilə qurğuda saxlanılır. Bu da 3200 mətn səhifəsini və ya 10-a qədər orta həcmli ...

                                               

Elektron kitab (sənəd)

Elektron kitab sözü bir çox mənada istifadə olunur. Elektron kitab sənəd, e lektron kitab qurğu. Kitab – üzərinə bu və ya digər yollarla köçürülmüş mətn və ya rəsm şəklində informasiya daşıyıcılarından ibarət vərəqə toplusudur. Bu vərəqələr bir t ...

                                               

Elektron seçki

Elektron seçki - seçicilərin səslərinin elektron qaydada bildirmələri nəticəsində sürətli səs sayma imkanına malik olan bir sistemdir. İnkişaf edən texnologiyalarla birlikdə 1990-cı ildən başlayaraq artıq müxtəlif ölkələrdə elektron səsvermə sist ...

                                               

Elektron top

Elektron top ekranın daxili səthini elektronlarla" atəşə tutan” komponent. Nəticədə lüminator örtüyü işıqlanır. Elektron-şüa borusu CRT - cathode-ray tube– televiziya monitorunun və mikrokompüterin standart displeyinin əsas elementi. Belə displey ...

                                               

EOLSS

EOLSS - Həyat təminatı sistemlərinin ensiklopediyası. Ensiklopediya YUNESKO-nun himayəsi ilə yaradılmışdır. Ensiklopediyanın elektron variantı 50 milyon sözdən ibarət 180 cild təşkil edir. Sistem pulludur, lakin qısamüddətli müraciət və təhsil mü ...

                                               

Etalon sınağı

Etalon sınağı – proqram və ya aparat təminatının məhsuldarlığını ölçmək üçün tətbiq olunan testlər kateqoriyasıdır. Aparaturanın etalon sınağı zamanı, avadanlığın hansısa parametrini yoxlayan proqramlardan istifadə olunur. Proqram məhsullarının e ...

                                               

Ethernet fiziki mühitinin spesifikasiyaları

Ethernet texnologiyasının ilk şəbəkələri tarixən koaksial kabeldə yaradılmışdır. Sonralar Ethernet standartı üçün verilənlərin müxtəlif ötürmə mühitlərini istifadə etməyə imkan verən fiziki səviyyənin digər spesifikasiyaları müəyyən edildi. Ether ...

                                               

Etibarlı Hesablama Bazası (EHB)

Trusted Computing Base Etibarlı Hesablama Bazası EHB − hesablama sisteminin təhlükəsizlik siyasətinin dəstəklənməsi üçün cavabdeh olan proqram və aparat komponentləri daxil olmaqla təhlükəsizlik mexanizmlərı. EHB bir və ya bir neçə komponentdən i ...

                                               

Everything2

Everything2 – Wiki texnologiyasına oxşar texnologiya vasitəsilə insan biliyinin bütün sahələrindən informasiyaları toplayan veb-sayt və onlayn cəmiyyətdir. İnternetdə fəaliyyət göstərən ən böyük ensiklopediyalardan biridir. Everything2 E2-dən əvv ...

                                               

Əməliyyat sistemi

Əməliyyat sistemi) – hesablama prosesini həyata keçirən texniki vasitələlərin idarə olunmasını təmin edən proqramlar toplusundan ibarətdir. Ümumi təyinatlı əməliyyat sistemi - ingiliscə GPOS general purpose operating system, rusca операционная си ...

                                               

Əsas ton periodunun hesablanmasının spektral metodu

Əsas ton periodunun hesablanmasının spektral metodu – səs traktının vokal həyəcanlanması zamanı siqnalın spektrində əsas ton tezliyinin misilləri olan tezliklərdə piklər olur. Əgər tezlik üzrə kifayət qədər kiçik diskretləşdirmə addımı ilə diskre ...

                                               

Əsas tonun hesablanmasının kepstral metodu

Əsas tonun hesablanmasının kepstral metodu - analiz edilən hər bir freym üçün alınmış kepstr əsas tonun mümkün qiymətlər oblastında pik axtarmaq məqsədi ilə tədqiq edilməsi. Əgər kepstrdə pik keçid qiymətindən böyükdürsə, freym vokal freym kimi t ...

                                               

Faks-modem

Faks-modem – kompüterə faksimil məlumatlarını göndərməyə və qəbul etməyə imkan verən modem. Kompüterin genişləndirmə lövhəsi şəklində olan faks-modem kartında faksimil aparatının bir çox funksiyaları gerçəkləşdirilib. Müasir dövrdə müxtəlif probl ...

                                               

FAT fayl sistemi

FAT fayl sistemi - MS-DOS əməliyyat sistemində verilənləri diskdə saxlamaq üçün istifadə olunan fayl sistemi. FAT formatlaşdırma zamanı diskdə yaranan verilənlər strukturudur. Faylı diskdə saxlayarkən, MS-DOS həmin faylı tapıb-oxumaq üçün gərəkli ...

                                               

Fayl serveri

Fayl serveri - lokal şəbəkədə faylları saxlamaq üçün quraşdırılmış və şəbəkənin bütün istifadəçilərinin erişə bildiyi qurğu. İstifadəçi üçün uzaq disksürən kimi" görünən” disk serverindən fərqli olaraq, fayl serveri daha mürəkkəb qurğudur. Belə k ...

                                               

Faylın adı

Faylın adı - faylı başqa fayllardan fərqləndirmək üçün ona mənimsədilən hərflər, rəqəmlər və başqa yolverilən simvollar yığını. Faylın adı, adətən, onun tipini və ya təyinatını geniş təsvir edən uzantı ilə müşayət olunur. MS-DOS əməliyyat sistemi ...

                                               

Faylın ölçüsi

Faylın ölçüsi – faylın, adətən, baytla ifadə olunan uzunluğu. Diskdə saxlanılan fayl, adətən, iki ölçü ilə xarakterizə olunur: məntiqi və fiziki. Faylın məntiqi ölçüsü onun gerçək ölçüsüdür, yəni onda olan baytların sayıdır. Fiziki ölçü diskdə fa ...

                                               

FIRST

FIRST İnsidentlərin emalı və təhlükəsizlik komandalarının beynəlxalq forumu. 1990-cı ildə 11 iştirakçının dəstəyi ilə yaradılmışdı. Hazırda FIRST tərkibinə dünyanın müxtəlif ölkələrindən 200-dən çox CERT-komandası daxildir. FIRST illik Computer S ...

                                               

Fiber optika

Fiber optika, lif optikası – işıq şüasının optik lifdən olan xətlərlə ötürülməsi üsulu. İşıq şüasını elə modullaşdırmaq olar ki, o, informasiya daşısın. İşıq elektromaqnit şüalanmasının bir formasıdır, həm də onun elektromaqnit spektrində tezliyi ...

                                               

Fləş yaddaşlar

Fləş-yaddaş hazırlaması üzərində işlərə hələ ötən əsrin 70-ci illərinin əvvəllərində başlanılıb və o, 1984-cü ildə işıq üzü görüb. Hazırda fləş-kartlar mənfi 30-dan müsbət 80 dərəcəyədək istiliyə tab gətirir. Fləş-kartın tərkibindəki informasiyay ...

                                               

Formant

Formant – doğuran, formalaşdıran) – nitq səslərinin tezliyinin səviyyəsi ilə əlaqəli olan və səsin tembrini əmələ gətirən akustik xarakteristikasıdır. Formantalar – səs tonu spektrinin hissəsidir, ortalama tezlik qiymətinə görə müəyyən edilmiş te ...

                                               

Fraqmentasiya

Fraqmentasiya – bir faylın hissələrinin diskin bir neçə qonşu olmayan sahələrinə səpələnməsi. Fraqmentasiya faylların dəfələrlə diskdən uzaqlaşdırılması və yeni faylların ardırılması ilə bağlı olur. Qabaqlar istifadə olunmuş sahələr yenidən erişi ...

                                               

Funksional klavişlər

Funksional klavişlər - F1, F2, F3 və s. kimi nişanlanmış və klaviaturanın sol və ya yuxarı qırağı boyunca yerləşdirilmiş on və ya daha artıq sayda klaviş dəsti; bu klavişlər ayrı-ayrı proqramlarda xüsusi əməliyyatların yerinə yetirilməsi üçün ist ...

                                               

Genişzolaqlı şəbəkə

Genişzolaqlı şəbəkə - verilənlərin ötürülməsinin ayrılmış giriş və çıxış kanalları vasitəsilə yüksəktezlikli siqnalların köməyilə həyata keçirildiyi lokal şəbəkə növüdür. Belə şəbəkənin stansiyaları öz aralarında koaksial kabellər və ya optik lif ...

                                               

Germanium

Germanium – D.İ. Mendeleyevin elementlərin dövri sistemində 32-ci element. Bu elementin arsenik, qalyum ya də digər elementlər ilə gücləndirilmiş halı, elektron tətbiqlərdə məşhur olaraq istifadə edilir. Yarı keçirici olaraq istifadəsi də olduqca ...

                                               

GIF

GIF - qrafik mübadilə formatı. GIF.gif - GIF formatlı şəkillərdən web-səhifələrinin qrafik tərtibatlarında istifadə edilir. Onun əsas xüsusiyyəti aşağı keyfiyyətdə olması, lakin faylın kiçik həcmli olmasıdır. GIF faylı yalnız 256 rəngi əhatə edir ...

                                               

GIGO (zibil girən zibil çıxar)

GIGO -, rusca" мусор на входе, мусор на выходе” – hesablama texnikasında: kompüterin təbiətini və orada yerinə yetirilən prosesləri xarakterizə edən aksiomlardan biri; prosesin girişinə yanlış və ya korlanmış verilənlər daxil olduqda nəticə də ya ...

                                               

GIMP

GIMP - rastr qrafikası ilə işləmək üçün proqram; qismən vektor qrafikasını da dəstəkləyir. Layihənin əsası 1995-ci ildə qoyulub və hazırda könüllülər qrupu tərəfindən dəstəklənir. GNU General Public License şərtləri üzrə yayılır.

                                               

Giqabayt

Giqabayt - 1024 meqabayta və ya 2 20 kilobayta, 2 30 bayta bərabər ölçü vahidi. gibi – 230-u = 1 073 741 824 bildirən ikilik önşəkilçi prefiks. Onluq giqa- 109 önşəkilçisinin ekvivalentidir gibibayt - ingiliscə gibibyte, rusca гибибайт – 1 073 74 ...

                                               

Giriş səviyyəsi

Giriş səviyyəsi − təhlükəsizlik səviyyəsi nişanının verilənlərin kritikliyinin və ya subyektlərin şəffaflığının identifikasiyası üçün istifadə edilən iyerarxik hissəsidir. Giriş səviyyəsi qeyri-iyerarxik kateqoriyalarla birlikdə təhlükəsizlik səv ...

                                               

Giriş/çıxış portu

Giriş/çıxış portu – giriş və ya çıxış qurğuları ilə mikroposessor arasında verilənlərin ötürülməsi kanalı. Praktiki olaraq, mərkəzi prosessor üçün port, onun verilənlərin qəbulu və verilişi üçün istifadə etdiyi bir və ya daha artıq yaddaş ünvanıd ...

                                               

Global unikal identifikator

GUID - 128-bitlik unikal identifikator. Onun başlıca özəlliyi, üst-üstə düşmə səbəbindən yaranan toqquşmalar təhlükəsindən çəkinmədən genişlənən servislər və tətbiqi proqramlar yaratmağa imkan verən bənzərsizlikdir. Hər bir ayrıca GUID üçün unika ...

                                               

GNOME

GNOME - əməliyyat sisteminin üzərində çalışan qrafik masaüstü mühitdir. Tamamilə azad və açıq kod proqram təminatıdır. 1997-ci ildə Miguel de Icaza və Federico Mena tərəfindən azad proqram təminatı kimi yaradılmağa başladı. 1999-cu ildə ilk versi ...

                                               

Googlewhack

Googlewhack – Google sisteminin axtarış sətrində dırnaqdan istifadə etmədən iki" qanuni” söz yığıb yeganə nəticə almaqdan ibarət olan oyun. Bu oyunun son məqsədi ekranda axtarışın nəticəsi olaraq belə bir bildirişi görməkdir: Results 1-1 of 1. Be ...

                                               

Gopher-server

Gopher-server – Usenet kompüter şəbəkəsində 1991-ci ildə Minnesota Universitetində işlənib hazırlanmış xəbər qruplarından biri. Bir versiyaya görə, adını Minnesota ştatının sakinlərinin zarafatla işlədilən ayamasından götürüb. Başqa bir versiyaya ...

                                               

Gotcha

Gotcha –" qoça” - proqramda, sistemdə istənilən kimi işləməyən nəsnə. C dilində" qoça”ya klassik nümunə: if a=b code; sintaktik cəhətdən düzgündür. O, b dəyişəninin qiymətini a-ya mənimsədir və sonra a sıfır deyilsə, code hesablanır. Əslində isə, ...

                                               

Görünüş və hiss

Görünüş və hiss – proqramların orijinallıq dərəcəsinin qiymətləndirilməsi prinsiplərindən biri. Qrafik istifadəçi interfeysinə aid işlədilir və rəng, forma, maket, şrift kimi elementlər də daxil olmaqla onun dizaynına, eləcə də düymələr, sahələr, ...

                                               

Göy ölüm ekranı

BSOD məlumatlarının üç növü var: Microsoft Windows 95/98/Me ailəsi üçün Microsoft Windows NT/2000/XP/2003/Vista/7 ailəsi üçün Microsoft Windows CE ailəsi üçün. Göy ölüm ekranı Windows əməliyyat sisteminin elə ilk versiyasında meydana çıxıb. Windo ...

                                               

Gözlənilməz qəza

Gözlənilməz qəza - kompüterin proqram təminatında, yaxud avadanlıqda yaranan anlaşılmaz və ya təsadüfi xəta. Bu gün kompüterlər istənilən evin əsas aksesuarları sırasında özünə yer tapıb. Amma bu heç də ondan istifadə edənlərin kompüterlə bağlı b ...

                                               

GPS

Qlobal Mövqetəyinetmə Sistemi dünya üzrə tətbiq olunan naviqasiya sistemdir. Bu ilk dəfə olaraq 1980-ci ildə ABŞ müdafiə nazirliyi tərəfindən mövqetəyinetmə və vaxt ölçmə üçün yaradılıb inkişaf etdirilmişdir. Bu sistem peyk şəbəkələrindənibarət o ...

                                               

Graphical Kernel System

Graphical Kernel System – kompüter qrafikasının beynəlxalq standartı; Amerika Milli Standartlar İnstitutu və Beynəlxalq Standartlaşdırma Təşkilatı tərəfindən rəsmən tanınır. GKS qrafik görüntülərin təsviri, manipilyasiyası, saxlanması və ötürülmə ...

                                               

Grep

grep - mətn verilənindən requlyar ifadəyə uyğun nəticəni tapıb, çıxartmaq üçün istifadə olunan komandadır. İlk versiyası Unix əməliyyat sistemi üçün yaradılmışdır. Hal-hazırda bütün *nix əməliyyat sistemlərində istifadə olunur. grep açılımı - glo ...

                                               

Harvard-IBM Mark 1

Mark I - 1930-cu illərin sonu, 1940-cı illərin başlanğıcında Harvard Universitetində Hovard Ayken tərəfindən işlənib hazırlanmış və IBM firması tərəfindən quraşdırılmış elektromexaniki hesablama maşını. Ölçüləri uzununa 15 m, hündürlüyə 2.5 m ola ...

                                               

Hipermətn

Hipermətn – verilmiş mövzuların mətn massivlərində axtarışını təmin edən texnologiya. Axtarış, mətnə hipermətn istinadları adlanan xüsusi göstəricilərin daxil edilməsi yoluyla təmin edilir. İstinad, sənəddə seçdirilmiş elə söz və ya cümlədir ki, ...

                                               

X86

x86 - Intel 8086 prosessorunun arxitekturasının təlimatına əsasən yaradılan prosessor arxitekturası ailəsi. x86 = 80x86 – IBM PC-uyumlu kompüterlərdə istifadə olunan Intel mikroprosessorları ailəsi x = 1., 5 və 8086 üçün olmaya bilər. Bu ailəyə 0 ...

                                               

XBASE

xBASE - dBASE proqramının verilənlər bazasının fayllarını oxuya, yaza, redaktə edə, dəyişdirə və hətta poza bilən istənilən proqramı ifadə edən ümumiləşdirilmiş termin. Ən populyar xBase-proqramları Microsoft FoxPro, CA-Clipper və Alpha Four’dur. ...

                                               

Xırdalama, qranulyasiya

Xırdalama, qranulyasiya - verilmiş iş rejiminin məna dəyəri daşıyan müəyyən standart elementin ölçüsü ilə ifadə olunan xarakteristikası. Kompüter proseslərinin xırdalanması şəkərin, duzun, daşın xırdalanması kimidir: parçalar nə qədər böyük olars ...

                                               

XMODEM

XMODEM - faylların bir kompüterdən başqasına 128 baydan ibarət bloklarla sinxron ötürülməsini təmin edən və belə ötürülmədə qaçılmaz olan xətaları" tutan” kommunikasiya protokolu. Bu protokol alınan faylın göndərilən faylla eyni olmasına zəmanət ...

                                               

IBList

IBList – İnternetdə ədəbiyyat üzrə verilənlər bazasıdır. 2003-cü ildə Patrik Ros tərəfindən yaradılmışdır. 2007-ci ilin noyabr ayının axırlarına olan məlumata görə IBList onlayn ensiklopediyasında 60 min kitab, 18 min müəllif və 4400 kitab seriya ...