ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 193




                                               

Atmosferin tərkibi

Atmosferin yer kürəsində insanın həyatı və fəaliyyəti üçün əhəmiyyəti çox böyükdür. Əgər yerdə atmosfer olmasa idi, canlı aləm olmazdı. Atmosferin tərkibinə daxil olan qazlardan biri oksigen canlı aləmin nəfəs almasına və yanma prosesinə kömək ed ...

                                               

Hissəciklər fizikası

Hissəciklər fizikası - maddə və radiasiya meydana gətirən hissəciklərin təbiətini öyrənən fizikanın bir sahəsidir. Maddə hissəcikləri normal şəraitdə müstəqil olaraq müşahidə edilə bilməz, çünki onların ömrü çox azdır. Bu məqsədlə yaradılan hissə ...

                                               

Klassik fizika

Klassik fizika - kvant və nisbilik nəzəriyyələrinin meydana gəlməsinə qədər fizika elmində hakim istiqamət olmuşdur. Klassik fizikanın əsasları Avropa İntibah dövründə klassik mexanikanın banisi İsaak Nyuton başda olmaqla bir sıra alimlər tərəfin ...

                                               

Mexanika

Mexanika əsas olaraq klassik və kvant mexanikası olaraq 2 bölməyə ayrılır. Tarixi olaraq baxıldığı zaman, klassik mexanika ilk icad edilib 1687, kvant mexanikası isə yeni icadlar arasındadır XX əsr. Klassik mexanikanın əsasının İsaak Nyutonun 5 i ...

                                               

Plazma

Tibbi termin üçün bax qanın plazması Plazma - müsbət və mənfi yüklü sərbəst zərrəciklərdən, neytral və ya qismən ionlaşmış atomlardan təşkil olunmuş elektrik cəhətdən neytral olan sistem. Yüksək dərəcədə ionlaşmış qaz halına da plazma deyilir. Te ...

                                               

Tətbiqi fizika

Tətbiqi fizika müəyyən texnoloji və ya praktiki məqsədə çatmaq niyyəti ilə fiziki obyektlər haqqında biliklərin istifadəsidir. Həmçinin fizika və mühəndislik arasında körpü və ya əlaqə olaraq hesab edilir. "Tətbiqi" ifadəsi tədqiqatçıların motiva ...

                                               

Nomenklatur tipi

Nomenklatur tipi Vienna Code, 2006 Beynəlxalq kodeks Ali bitkilər Division II. Rules and Recomendations. Chapter II. Status, Typification, and Priority of Names. Section 2. Typification ing. The International Code of Virus Classification and Nome ...

                                               

Difraksiya

Difraksiya - fizikada mexaniki və elektromaqnit dalğalarının qarşılaşdığı bəzi maneələri aşaraq keçməsi hadisəsidir. Maneələrlə qarşılaşdıqda dalğaların həndəsi yayılma istiqamətindən kənara çıxma maneəni aşaraq onun arxasına keçməsi hadisəsi dal ...

                                               

Elektrik tutumu

Elektrik tutumu - naqilin elektrik yükü toplamaq xassəsi. Elektrik tutumu naqilin yükünün onun potensialına olan nisbətinə deyilir. Elektrik yükü və elektrik sahəsi enerjisi toplamaq üçün işlədilən qurğu kondensator adlanır. Kondensator nazik die ...

                                               

Entalpiya

Entalpiya - tam enerji sisteminin termodinamik funksiyasıdır. Bir çox hallarda P və PV parametrlərinin entalpiya adlanan ümumi kaloritik parametrdə birləşdirilməsi məqsədəuyğun hesab edilir: H = U + P V {\displaystyle H=U+PV} O, daxili enerjinin ...

                                               

Ərimə nöqtəsi

Xüsusi ərimə istiliyi - ərimə temperaturunda kütləsi 1 kq olan bərk kristal maddəni mayeyə çevirmək üçün lazım olan istilik miqdarına deyilir, λ=Q/m. Burada λ - xüsusi ərimə istiliyi, Q - istilik miqdarı, m - maddənin kütləsidir. BS-də ölçü vahid ...

                                               

Faza keçidləri

Faza keçidləri - termodinamikanın daxili vəziyyətin dəyişməsi ilə əlaqələnən maddənin bir termodinamik fazadan digər fazaya keçididir. Real qazla maye arasındakı aralıq vəziyyət buxar şəkilli və ya buxar adlanır. Mayenin buxara çevrilməsi, yəni b ...

                                               

Fermiyon

Fermiyon - Femi-Dirak qanununa uyan zərrəcikdir. İki ayrı fermion fəzada eyni yerdə təyin olunarsa hər fermionun xüsusiyyətləri bir-birindən fərqli olmalıdır. Məsələn, bir nüvənin ətrafında eyni elektron orbitalındada iki elektron tapılsa, onlar ...

                                               

Ferromaqnetizm

Ferromaqnetizm - sabit maqnitlər formasında dəyişməz materiallar olan və ya maqnitləri cəzb edən əsas mexanizmdir. Fizikada maqnetizm müxtəlif qruplara ayrılır. Ferromaqnetizm ən güclü qrupdur: ferromaqnetizmlər hiss edilə bilən kifayət qədər güc ...

                                               

Feynman diaqramı

Feynman diaqramı - kvant mexanikasında hissəciklər arasındakı qarşılıqlı münasibətləri qrafik təsvir etmə metodudur. Bu metod onu yaratmış nəzəriyyəçi fizik Riçard Feynmanın adını daşıyır.

                                               

Güc (fizika)

Güc – görülən işin bu işin görülməsinə sərf olunan zamana nisbətinə deyilir: N=A/t, burada N -mexaniki güc, A -iş, t -bu işi görməyə sərf olunan zamandır. 1 vatt – 1 saniyədə 1 Coul iş görə bilən mexanizmin gücünə deyilir və BS-də güc vahidi olar ...

                                               

Hadisə üfüqü

Hadisə üfüqü - işıq və maddənin artıq qaça bilmədiyi bölgəni sərhədləyən qurşaq. Hadisə üfüqü hər hansı bir fiziki araşdırma edə bilmədiyimiz bir kosmos parçasıdır. Nə hadisə üfüqündən kənarı bilinən qanunlarla açıqlama imkanı var, nə də orada nə ...

                                               

Xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi

Xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi - bütün ətalət sistemlərində məkan və zamanın maksimum bircinsliyinə əsaslanır. Məkan və zamanın maksimum bircinsliyinə görə: 1) bütün fəza nöqtələri eyni hüquqludur, yəni hər fiziki prosesi eyni şəkildə fəzanın istəni ...

                                               

İfrat axıcılıq

İfrat axıcılıq kapillyar borudan maye heliumun sürtünməsiz axmasıdır. Heliumun hər iki izotopu müəyyən təzyiqlərdə mütləq sıfır temperaturuna qədər maye halında qalır. Klassik fizikaya görə, isə bütün mayelər həmin temperaturda bərk hala keçməli ...

                                               

İstilik

İstilik - fiziki kəmiyyət olub, materialın halını xarakterizə edir. O kinetik enerjinin köməyi ilə mikroskopik və termodinamikanın köməyi ilə makroskopik təyin edilə bilir. Termodinamikada istilik bir sərhəddən başqasına enerjini nəql etdirir. İs ...

                                               

İstilikkeçirmə

İstilik keçirmə- İstilik ötürülməsinin bir növü olub, istilik enerjisinin cismin bir hissəsindən digər hissəsinə və ya təmasda olan bir cisimdən digər cismə ötürülməsi prosesidir. İki cisim bir-biriləri ilə təmasda olarkən daxili enerjilərini bər ...

                                               

İşığın dispersiyası

Ağ işıq şəffaf üçbucaqlı prizmanın yan səthinə düşəndə sınır və bu zaman 7 rəngə ayrılır. Bu rənglər bildiyimiz göyqurşağı rənglərinin eynisidir: qırmızı, narıncı, sarı, yaşıl, mavi, göy və bənövşəyi. Bənövşəyi işıq ən kiçik, qırmızı işıq isə ən ...

                                               

İşığın qayıtması

İşığın qayıtması - iki mühitin sərhədinə düşdükdə işığın yayılma istiqamətinin dəyişməsi. İşıq mənbəyi olmayan сisimlərin görünməsinə səbəb işığın onların səthindən qayıtmasıdır. Qaytarıcı səth kələ-kötürdürsə, diffuz səpilmə bütün istiqamətlərdə ...

                                               

İşığın sınması

İşığın sınması iki şəffaf mühitin sərhədindən keçərkən işığın yayılma istiqamətinin dəyişməsi. Hələ Aristotelə məlum olduğuna baxmayaraq sınma qanununu Snellius müəyyən etmiş, riyazi ifadəsini isə Rene Dekart vermişdir. İşıq şüası sıxlıqları müxt ...

                                               

İşıq sürəti

İşığın sürəti vakuumda elektromaqnit dalğalarının yayılma sürətidir, əsas fiziki sabitlərdən biridir. İşıq boşluqda işıq sürəti ilə gedər və bu eyni zamanda kainatda müşahidə edilən ən yüksək sürətdir.

                                               

Klassik mexanika

Fizikada, klassik mexanika - mexanikanın iki əsas bölməsindən biri olub, qüvvələr sisteminin təsiri altında cisimlərin hərəkətini təsvir edən fizika qanunlarını əhatə edir. Cisimlərin hərəkətinin öyrənilməsi çox qədim tarixə getməklə, elm, texnik ...

                                               

Kopenhagen təfsiri

Kopenhagen təfsiri - Nils Bor və Verner Heyzenberq tərəfindən 1927-ci ildə Kopenhagendə birgə fəaliyyət zamanı kvant mexanikası ilə əlaqədar etdikləri təfsirlərin nəticəsidir. Bor və Heyzenberq Kvant mexanikası ilə əlaqədar müxtəlif suallara cava ...

                                               

Kvant mexanikası

Kvant mexanikası - əsası alman fiziki Verner Heyzenberq tərəfindən qoyulub və nəzəri fizikanın bir bölməsi olub Plank sabiti ilə müqayisə olunan fiziki hadisələri öyrənir. Kvant mexanikası hərəkətin Plank sabiti ilə müqayisə olunan qiymətlərində ...

                                               

Kvazizərrəcik

Kvazizərrəcik anlayışının meydana gəlməsi dualizm prinsipinə əsaslanır. Dualizm prinsipinə görə, hər bir mikroskopik varlıq həm zərrəcik, həm də dalğa xüsusiyyətinə malikdir. Zərrəciyin xarakteristikaları: enerji və impuls Dalğanın xarakteristika ...

                                               

Qravitasiya dalğalarının kəşfi

Qravitasiya dalğalarının kəşfi - 11 fevral 2016-cı ildə LIGO və İtalyanın Piza şəhərindəki Avropa rəsədxanası Virgo-nun qravitasiya dalğalarının kəşfi haqqında açıqlaması. Qeydə alınmış siqnal GW150914 adlandırılmışdır.

                                               

Lorens qüvvəsi

Lorens qüvvəsi - maqnit sahəsinin hərəkət edən yüklü zərrəciyə təsir qüvvəsi Lorens qüvvəsi adlanır. Bu ad Niderland fiziki Hendrik Anton Lorensin şərəfinə verilmişdir. F=qvBsin£ Burada: q- yükv- yükün sürəti. B- maqnit induksiya vektoru Lorens q ...

                                               

Maksvell şeytanı

Maksvellin Cini, İsveç fizii James Clerk Maxwellin termodinamikanın ikinci qanununun həqiqiliyini yoxlamaq üçün 1867-ci ildə ortaya atmış olduğu" nəzəri eksperiment”dir

                                               

Mexaniki hərəkət

Mexaniki hərəkət - zaman keçdikcə cismin digər cisimlərə nəzərən fəzada vəziyyətinin dəyişməsidir. Hesablama cismi - elə cismə deyilir ki, hərəkətdə olan cismin hərəkəti ona nəzərən hesablanır. Hesablama sistemi - hesablama cismi, onunla bağlı he ...

                                               

Mexaniki iş

Mexaniki iş - cismə təsir edən qüvvənin modulu, yol və qüvvə ilə yol arasındakı bucağın kosinusu hasilinə bərabər olan skalyar fiziki kəmiyyətdir. Qüvvə ilə hərəkət istiqaməti arasındakı bucaq α olarsa A=F.S.cosα. 1Coul -1N qüvvənin qüvvə istiqam ...

                                               

Metrik tenzor

Differensial həndəsədə metrik tenzor, səthə toxunan iki v və w vektorlarını qəbul edib bir həqiqi ədəd qaytaran funksiyaya deyilir. Bu tenzor, vektorların Evklid həndəsəsindəki skalyar hasili ümumiləşdirir. Skalyar hasil, iki vektor arasındakı mə ...

                                               

Molekulyar-kinetik nəzəriyyə

Təbiətdə mövcud olan bütün maddələrin xassələri, onların daxili quruluşları ilə müəyyən olunur. Bu səbəbdən, maddənin quruluşunu öyrənmək ən mühüm problemlərdən biridir. Maddə haqqında ilk fikir eramızdan əvvəl IV əsrdə yunan mütəfəkkiri Aristote ...

                                               

Nüvə reaksiyası

Dövri sistemdə bismutdan sonra yerləşən elementlər ardıcıl radioaktiv çevrilmələrin üzvləridir. Radioaktiv elementlər genetik əlaqələrinə görə ailələr və ya sıralar əmələ gətirirlər. Hər bir radioaktiv sıranın birinci elementi böyük yarımparçalan ...

                                               

Özlülük

Özlülük axan maddələrin daxilində bir hissəciyin digərinə nisbətən hərəkətinə qarşı göstərdiyi müqavimət ilə səciyyələnən xassəsdir. O, həm də daxili sürtünmə üçün bir göstəricidir. Özlü axının əsas qanunauyğunluğu Nyuton tərəfindən qoyulmuşdur: ...

                                               

Paramaqnitlər

Maqnitlənmə dərəcəsinə və mexanizminə görə maqnetiklər üç qrupa ayrılır: diamaqnitlər, paramaqnitlər və ferromaqnitlər. Paramaqnit maddələrdə atom sıfırdan fərqli maqnit momentinə malik olur. Lakin istilik hərəkəti nəticəsində belə maddələrdə ato ...

                                               

Səpələnən radiasiya

Radiasiya - Yer səthinə gəlib çatan günəş radiasiyasının bir hissəsi udulur, digər hissəsi isə əks olunur. Bundan başqa Yer kürəsi özü ətraf atmosferə radiasiya şüalandırır. Atmosfer öz növbəsində Yerdən şüalanan radiasiyanı udaraq özü infraqırmı ...

                                               

Sim nəzəriyyəsi

Sim nəzəriyyəsi, hissəcik fizikasında, kvant mexanikası ilə Eynşteynin ümumi nisbilik nəzəriyyəsini birləşdirən bir nəzəriyyədir. "Sim" adı, klassik yanaşmada "sıfır ölçülü nöqtələr" formasında təsvir edilən atom altı zərrəciklərin, əslində "bir ...

                                               

Spektr

Spektr - fizikada işığın monoxromatik toplananları çoxluğu. İşıq haqqındakı elmi anlayışlar dərinləşdikcə, bu anlayış elektromaqnit spektrinə də aid edildi. Spektrlərin vizual müşahidəsi üçün istifadə edilən cihaza spektroskop, spektri təsvir edə ...

                                               

Standart Model

Standart Model - hissəciklər fizikasına aid nəzəriyyədir. Standart Model fundamental qarşılıqlı təsir qüvvələrini və bu qüvvələrdə elementar hissəciklərin rolunu öyrənir. Standart Model nəzəriyyəsinə görə Kainatdakı bütün materiya fermionlardan k ...

                                               

Şüalanma

Şüalanma – enerjinin şüalar vasitəsilə köçürülməsi prosesi. Şüalanma tam vakuumda da baş verir. Güclü və yaxud zəif qızdırılmış bütün cisimlər enerji şüalandırır. Şüalanma cisimlərdən yayılaraq başqa cisimlərin üzərinə düşür. Bu halda şüalanma en ...

                                               

Temperatur

Temperatur - fiziki kəmiyyət olub makroskopik sistemdə hissəciyin kinetik enerjisini bir sərbəstlik dərəcəsində xarakterizə edir. Cisimlərin qızma dərəcəsini xarakterizə edən fiziki kəmiyyət temperatur adlanır. Molekulların hərəkət enerjiləri tem ...

                                               

Tenzor

Tenzorlar həndəsi predmetlər olub həndəsi vektorlar, skalyarlar və başqa tenzorlar arasında xətli əlaqəni təsvir edir. Belə əlaqələrə elementar nümunələr skalyar hasil, vektorial hasil ola bilər. Evkilid vektorları çox zaman fizikada və texnikada ...

                                               

Termodinamikanın birinci qanunu

Termodinamikanın birinci qanunu və ya Termodinamikanın birinci başlanğıcı - sistemin bir haldan başqa hala keçməsi onun daxili enerjisinin dəyişməsi, xarici qüvvələrin işi ilə verilən istilik miqdarının cəminə bərabərdir.

                                               

Termodinamikanın ikinci qanunu

Termodinamikanın ikinci qanunu və ya Termodinamikanın ikinci başlanğıcı - cismlər arasında istilik proseslərinin istiqamətini məhdudlaşdıran fiziki prinsipdir. İlk dəfə Alman alimi Rudolf Klauzius tərəfindən yaradılmışdır. Bolsmanın kinetik nəzər ...

                                               

Təzyiq

Təzyiq {\displaystyle } - kəmiyyətcə F {\displaystyle ~F} qüvvəsinə malik ümumi mühitin S {\displaystyle ~S} sahəsinə perpendikulyar təsir edən fiziki ölçü. Perpendikulyar təsir səthin vəziyyətindən asılı deyil. İstənilən halda F n {\displaystyle ...

                                               

Vəziyyət tənliyi

G = G T, P {\displaystyle G=GT,\;P} Qibbs potensialı üçün kanonik vəziyyət tənliyidir. U = U S, V {\displaystyle U=US,\;V} daxili enerji üçün kanonik vəziyyət tənliyidir, H = H S, P {\displaystyle H=HS,\;P} entalpiya üçün kanonik vəziyyət tənliyi ...