ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 196




                                               

Slavoy Jijek

Slavoy Jijek, Lyublyana) - Sloveniya filosofu, marksisti, mədəniyyət tənqidçisi. İlk dəfə bir ictimai nəzəriyyəçi kimi 1989-cu ildə, ilk ingiliscə kitabı olan "İdeologiyanın əzəmətli obyekti" kitabı sayəsində məşhur olmuşdur. O, bu kitabında ideo ...

                                               

Şankara

Şankara – hind mütəfəkkiri, filosof, Veda mətnlərinin təfsirçisi və tədqiqatçısı, dini reformator, mistik və şair. Upanişadlar əsasında "advayta-vedanta" adlnan monistik təlimi və dini-fəlsəfi sistemi yaratmışdır.

                                               

Tomas Bayes

1701-ci ildə Londonda anadan olub. Presviterian keşişi olan atası Coşua Bayes Şeffilddən olan tanınmış nonkonformist ailənin nümayəndəsi idi. Tomas evdə təhsil alırdı və 1719-cu ildə məntiq və ilahiyyat oxumaq üçün Edinburq Universitetinə daxil o ...

                                               

Uillard van Orman Kuayn

Willard Van Orman Quine -, Məntiqin əsasları və xüsusilə də semantik istiqamətləriylə əlaqədar bir qayda inkişaf etdirmiş olan ABŞ-lı müasir məntiqçi və filosofdur. Ümumiyyətlə Russell və Whitehead tərəfindən inkişaf etdirilmiş olan riyazi məntiq ...

                                               

Uilyam Ceyms

Uilyam Ceyms, Nyu-Hempşir) - psixologiyada Funksionalizm cərəyanının Amerikalı qurucusu, praqmatizmin banisi, Amerikalı filosof və psixoloq.

                                               

Vilhelm fon Humboldt

Vilhelm fon Humboldt 22 iyun 1767-ci ildə Almaniyanın Potsdam şəhərində anadan olmuşdu. O, klassik təhsil almış, müxtəlif mədəniyyətlərə maraq göstərmiş, təkcə Avropa dillərini deyil, həm də bask, Amerika, Çin, habelə malay dillərini dərindən öyr ...

                                               

Volter

Volter - XVIII əsr Fransa maarifçilərinin görkəmli nümayəndəsi, şair, publisist, tarixçi, insan hüquqları müdafiəçisi. Əsl adı Fransua-Mari Aruedir. Adı tarixdə 100 ən çox öyrənilmiş şəxsiyyətlər siyahısına daxil edilib.

                                               

Aleksitimiya

İçində nə kədər, nə də başqa bir duyğu daşımayan bu insanlar duyğularını düşüncələrindən ayırd edə bilmirlər. Bunu ətraf cəmiyyət normal qəbul etsə də, əslində normal bir hadisə deyil. Aleksitimiya ən asan şəkildə duyğularını tanıma, ayırd və ifa ...

                                               

Duyğu

Duyğu – elementar psixi dərk etmə prosesi olub predmetlərin və hadisələrin ayrıca keyfiyyətlərini, həmçinin insanın öz orqanizminin vəziyyətinin beyində əksolunması və ya inikasıdır. Duyğu psixi əksolunmanın ən sadə formasıdır. Duyğuda psixikanın ...

                                               

İstehzalı proseslər nəzəriyyəsi

İstehzalı proseslər nəzəriyyəsi və ya ağ ayı effekti – düşüncə və istəyi azaltmaq cəhdi zamanı qadağa olunmuş düşüncənin daha güclə şüurumuza gəlməsi. Effekt müxtəlif psixoloji problemlərə şərait yaradır. İlk dəfə 1987-ci ildə Daniel Veqner tərəf ...

                                               

Sensualizm

Empiriki biliklər ağıl vasitəsi ilə ümumiləşdirilir və sistemə salınır. İdraka belə yanaşma fəlsəfədə sensualizm adlanır. Antik dövrdə yaranan bu istiqamət fəlsəfədə XVII-XVIII əsrlərdə daha geniş yayılmağa başladı. Sensualizm bütün növ bilikləri ...

                                               

Şüur

Şüur - psixika kimi beynin funksiyasıdır. Obyekt aləmin insana xas inikasıdır. Şüur obyektiv aləmin beyində ideal inikasıdır. Şüurun fərdi və ictimai formaları vardır. Fərdi şüur – bir insana xas olan ideyalar, baxışlar sistemidir. İctimai şüur i ...

                                               

Konspirasiya nəzəriyyəsi

Konspirasiya nəzəriyyəsi və ya konspiratsionizm, ictimaiyyət tərəfindən müəyyən bir şəkildə qəbul edilmiş hər hansı bir hadisə haqqında inkişaf etdirilmiş, ictimaiyyətdən saxlandığı iddia edilən məlumatlarla, gizli məlumatlara və ya hadisənin arx ...

                                               

Atomistika

Atomistika, atomismus - materiyanın diskret, arası kəsilmədən quruluşu haqqında təlim. Atomistikanınn ilk tərifi nyaya, vayşeşika qədim hind fəlsəfəsi təlimlərindən daha dolğun isə Levkip, Demokrit, Epikür və Lükretsi fəlsəfəsində verilmişdir. An ...

                                               

Mörfi qanunları

Mörfi qanunları - amerikalı mühəndis Edvard A. Mörfi tərəfindən yaradılan qanun. Mühəndis Mörfi 1949-cu ildə raket texnikası sahəsində sınaq apararkən cihazların birinin cüzi fərqlə səhv bağlanması bütün sistemi pozmuşdur və bu uğursuzluq Edvard ...

                                               

Risk (iqtisadi)

Risk- dəyər kəsb edən hər hansı bir, vəsaitin, və s. itirilmə ehtimalıdır. Risk, arzuolunmaz bir hadisənin başvermə, yaxud gözlənilən bir hadisənin baş verməməsi ehtimalıdır. Risk, neqativ nəticələnə biləcək hər hansı hərəkət, yaxud hərəkətsizlik ...

                                               

Proqressivizm

Proqressivizm - sosial islahatların müdafiəsini dəstəkləyən fəlsəfə. Bu fəlsəfə tərəqqi ideyası üzərinə qurulmuşdur. Yəni bu fəlsəfəyə əsasən elmi, texnoloji, iqtisadi və sosial inkişaf bəşəriyyətin təkmilləşməsi üçün ən əhəmiyyətli amildir.

                                               

Adaptiv gözləntilər

Adaptiv gözləntilər - iqtisadi göstəricilərlə bağlı gözləntilərin formalaşması prosesini təsvir edən makroiqtisadiyyat konsepsiyası. Adaptiv gözləntilər bu göstəricilərin keçmişdəki müşahidələrinə əsasən formalaşır. Məsələn, keçmişdə inflyasiya s ...

                                               

Alternativ iqtisadiyyat

Alternativlik iqtisadi təlim məktəblərində və ya metodologiyalardakı ortodoksluğun əksi kimi istifadə edilə bilən və neoklassik iqtisadiyyatdan kənar qəbul edilən bir termindir. Alternativlik müxtəlif iqtisadi təlim məktəblərini və ya nəzəriyyələ ...

                                               

Avstriya məktəbi

Avstriya məktəbi - bazar qiymət mexanizminin özünü təşkil edən gücünün rolunu vurğulayaraq, marjinalizm çərçivəsində iqtisadi nəzəriyyənin bir istiqamətidir. Bu yanaşma, insan davranışının mürəkkəbliyi və bazarların davamlı dəyişən təbiəti iqtisa ...

                                               

Çartalizm

Çartalizm makroiqtisadiyyatda - pulun barter problemlərinin kortəbii həlli kimi və ya borc işarəsi vasitəsi olaraq deyil, iqtisadi fəaliyyətə yönəltmə səylərindən qaynaqlandığını iddia edən pul nəzəriyyəsidir. İqtisadi fəaliyyətlərə görə verdiklə ...

                                               

Çikaqo iqtisadiyyat məktəbi

Çikaqo iqtisadiyyat məktəbi - Çikaqo Universiteti fakültəsinin işi ilə əlaqəli neoklasik iqtisadi düşüncə məktəbidir, bəzi alimlər burada öz prinsiplərini inkişaf etdirmiş və təbliğ etmişdir. Makroiqtisadiyyat baxımından bu, sahil universitetləri ...

                                               

Davranış iqtisadiyyatı

Davranış iqtisadiyyatı psixoloji, idraki, emosional, mədəni və sosyal faktorların insanların və qurumların qərar verməsi üzərindəki təsirlərini və bunun klassik nəzəriyyənin qurduğu sistemdən nə qədər fərqliləşdiyini öyrənən iqtisadiyyatın yeni a ...

                                               

Gözlənən fayda nəzəriyyəsi

İqtisadiyyatda oyun nəzəriyyəsi, qərar vermə nəzəriyyəsi, gözlənən fayda nəzəriyyəsi - riyazi gözləntiyə alternativdir, qərar qəbul edərkən rasional oyunçu tərəfindən istifadə edilə bilən düsturdur.

                                               

İqtisadi əsas cərəyan

İqtisadi əsas cərəyan və ya iqtisadi düşüncənin əsas axını - iqtisadçıların ümumiyyətlə onlardan başladığı, dünyada öyrədilən biliklər, nəzəriyyələr və iqtisadiyyat modelləri məcmusudur." Ortodoksal iqtisadiyyat” olaraq da bilinən qeyri-adi iqtis ...

                                               

Qeyri-müvazinət makroiqtisadiyyatı

Qeyri-müvazinət makroiqtisadiyyatı - iqtisadiyyatda qeyri-tarazlığın roluna diqqət yetirən bir araşdırma ənənəsidir. Bu yanaşma eyni zamanda Nevalras nəzəriyyəsi, dəyər əsaslı müvazinət nəzəriyyəsi, bazar olmayan klirinq yanaşması və bazar nəzəri ...

                                               

Makroiqtisadi fikir tarixi

İlk iqtisadçılar monetar amillərin real istehsala təsir etməsinə inanmırdılar, bazarın özü-özünü tənzimlədiyini və ona müdaxilənin çox cüzi, hətta olmamasının tərəfdarı idilər. Con Meynard Keyns isə belə klassik düşüncələri təkzib edirdi və iqtis ...

                                               

Müasir Monetar Nəzəriyyə

Müasir Monetar Nəzəriyyə və ya Müasir Pul Nəzəriyyəsi - valyutanı dövlət inhisarı və işsizliyi bir valyuta inhisarının vergiləri ödəmək və əmanətləri təmin etmək üçün lazım olan maliyyə aktivlərinin təklifini həddən artıq məhdudlaşdırdığının sübu ...

                                               

Neokeynsçi iqtisadiyyat

Neokeynsçi iqtisadiyyat - müharibədən sonrakı dövrdə Con Meynard Keynsin əsərləri əsasında inkişaf edən makroiqtisadi düşüncə məktəbi. Bir qrup iqtisadçı Keynsin təlimlərini şərh etməyə və rəsmiləşdirməyə və neoklasik iqtisadiyyat modelləri ilə s ...

                                               

Neoklassik sintez

Neoklassik sintez, və ya neoklassik-keynsçi sintez - neoklasik və Keyns məktəblərinin nəzəri müddəalarını birləşdirərək iqtisadi elmdə istiqamət. Sintezin mikroiqtisadi komponenti neoklassik tədrisə əsaslanır, makroiqtisadi konsepsiyada isə C.M.K ...

                                               

Postkeynsçilik

Postkeynsçilik - Con Meynard Keyns təlimlərinin ən ardıcıl davamçısı olduğunu iddia edən iqtisadi düşüncə istiqaməti. Postkeynesçilər, neokeynesliləri C. M. Keynsin Ümumi Məşğulluq, Faiz və Pul Nəzəriyyəsi nin ruhundan kənara çıxdıqlarını tənqid ...

                                               

Pul nəzəriyyəsi

Pul nəzəriyyəsi - pulun iqtisadi sistemə təsirini öyrənən iqtisadi nəzəriyyə. Pul nəzəriyyəsini ilk dəfə sistematik olaraq düşünən ingilis Ayzek Cerveyz "Dünya Ticarət Sistemi və ya nəzəriyyəsi" traktatında 1720 idi. Cerveyzin fikirləri italyan i ...

                                               

Rasional gözləntilər

Rasional gözləntilər nəzəriyyəsi - əslən 1961-ci ildə Con F. Mut tərəfindən yaradılan və 1970-ci illərin ortalarında Robert Lukas tərəfindən inkişaf etdirilən habelə Kristofer Sims və Tomas Sarcent İqtisadiyyatda "makroiqtisadiyyatda səbəb əlaqəl ...

                                               

Rifah iqtisadiyyatı

Rifah iqtisadiyyatı - iqtisadi sakitçilik, firavanlıq, bütövlükdə iqtisadiyyat səviyyəsində qiymətləndirmək üçün mikroiqtisadi yanaşma və texnika ilə işləyən iqtisadi elm bölməsi; böyük ölçüdə iqtisadi səmərəlilik və faydaların son bölgüsü arasın ...

                                               

Yeni institusional iqtisadiyyat

Yeni institusional iqtisadiyyat, və ya yeni institusionalizm - Ronald Kouz tərəfindən 1937-ci ildə nəşr olunan "Firmanın Təbiəti" məqaləsi ilə başlayan neoklasik istiqamətə aid olan müasir iqtisadi nəzəriyyə məktəbi. Ancaq bu sahəyə maraq yalnız ...

                                               

Bazar (iqtisadiyyat)

Bazar - ayrı-ayrı mal və xidmətlərin alıcıları ilə satıcıları arasında mübadiləni təmin edən bir sıra proses və prosedurlar. Bazarlar müxtəlif formalarda ola bilər. Bazarın əsas meyarlarından biri rəqabətin mövcudluğunu təmin edən iştirakçıların ...

                                               

Fiziokratiya

Fransua Kene fiziokratizmin əsasını qoymuş və bu məktəbin rəhbəri idi. O, nəinki fiziokratlar məktəbinin əsasını qoymuş, hətta fiziokratizmin iqtisadi və siyasi proqramını formalaşdırmışdır. F.Kenenin ideyalarını və axtarışlarını XYIII əsrin ikin ...

                                               

Maltusçuluq

Maltusçuluq - əhalinin məskunlaşması nəzəriyyəsi; müəllifinin - ingilis iqtisadçısı və ruhanisi Maltusun adı ilə belə adlandırılmışdır. Sənaye çevrilişi və "çəpərləmələr"lə əlaqədar olaraq işsizliyin artması dövründə meydana gəlmişdir. Maltus süb ...

                                               

Marjinalizm

Marjinalizm - XIX əsrin 70-ci illərində kapitalizmin iqtisad elmində subyektiv-psixoloji istiqamət meydana gəlmişdir. Marjinalizm fransız sözü olub, mənası "hədd" deməkdir. Marjinalizm iqtisadi hadisə və proseslərin təhlilində son kəmiyyətə, hədd ...

                                               

Şimal-Cənub modeli

Şimal-Cənub modeli - Kolumbiya Universitetində çalışan iqtisadçı professor Ronald Findli tərəfindən ortaya çıxarılmış model. İnkişaf iqtisadiyyatında yer alan bu model, daha az inkişaf etmiş "Cənub" və ya "kənar" iqtisadiyyatının ticarətdən istif ...

                                               

Strukturalizm

Strukturalizm ədəbi şərhin tarixi formalarından biri kimi XX əsrin əvvəllərində dilin təbiəti haqqında meydana çıxan yeni nəzəriyyələrin tərkibində yaranmışdır.

                                               

Panama sənədləri

Panama sənədləri - Panamanın Mossack Fonseca hüquq firmasının 214.488 ofşor hesabından sızmış 11.5 milyon gizli sənəd. Sənədlər Mossack Fonseca müştərilərinin çirkli pulları yumağa, sanksiyalardan yan ötməyə, vergilərdən yayınmağa necə nail olduq ...

                                               

Adam Smit

Adam Smit, Kerkoldi, Edinburq) - şotland əsilli Böyük Britaniya filosofu və iqtisadçısı. Müasir kapitalizmin banisi hesab olunan Adam Smit əxlaq fəlsəfəsi professoru olması səbəbindən iqtisadi yanaşmalarında bu elmin təsirləri hiss olunur. İqtisa ...

                                               

Antikommunizm

Antikommunizm ya da kommunizm düşmənliyi - kapitalist düşüncələrə qarşı olan və əksinin reallaşa biləcəyini təklif edən kommunizm düşüncəsinə qarşı olaraq, kommunist sistem və düşüncələrin yayılmasına mane olmağa verilən ad. Bununla bərabər Marks ...

                                               

Bakı Mülk sahibləri ittifaqı

1917 ilin mayında təşkil olunmuş, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə fəaliyyət göstərmişdir. İttifaqın məqsədi mülk sahiblərinə kömək göstərmək, abadlıq, sanitariya və təhlükəsizlik məsələlərinə dair tədbirlər hazırlayıb həyata keçirmək, fərdi ...

                                               

Bazar iqtisadiyyatı

Bazar iqtisadiyyatı - dünyada mövcud olan iqtisadi sistemlərdən ən geniş yayılmışı. Bazar iqtisadiyyatı məfhumundakı "bazar" iqtisadiyyatın sifətini, necəliyini, onun bazar təbiətli olmasını bildirir. Bazar təbiətli olmaq o deməkdir ki, iqtisadiy ...

                                               

Çəpərləmə

İngiltərədə torpaq sahibləri icmanın istifadə etmədiyi torpaqları qoyun otarmaq üçün çəpərlədilər. Torpaq sahibləri kəndlilər üzərində imtiyazlarından istifadə edirdilər. Kəndlilərin torpaqlarından zorakılıqla qovulması çəpərləmə adlanır. Qovulmu ...

                                               

İqtisadi tsikl

İqtisadi tsikl - iqtisadi fəaliyyətdəki dalğalanmalar, təkrarlanan iqtisadi tənəzzüllərdən və iqtisadi yüksəlişlərdən ibarətdir. Dövrlər dövri, lakin nizamsız xarakterlidir. Salınımların müddəti və genişliyi çox dəyişə bilər. İqtisadi dövrlərə ba ...

                                               

İsveç modeli

İsveç modeli və ya Skandinaviya modeli - İsveç, Norveç, Finlandiya, İslandiya və Danimarka kimi Şimali Avropa ölkələrində tətbiq olunan oxşar əmək qüvvəsi, təhsil və sosial siyasətlərlə xarakterizə olunan sosial-iqtisadi model. Bu model siyasi an ...

                                               

Qiymətli kağızlar bazarı

Qiymətli kağızlar bazarı, fond bazarı - iştirakçıları arasında qiymətli kağızların buraxılması və dövriyyəsi ilə əlaqəli iqtisadi münasibətlər məcmusu.