ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 293




                                               

Ariadna

Ariadna - Qədim Yunan mifologiyasında Krit hökmdarı Minosun qızı, Fedranın bacısı. Əfsanəvi qəhrəman Tesey Minotavrı öldürərkən Ariadnanın köməyindən istifadə etmişdir.Minotavr yolu tapa bilməsin deyə kral mahir usta Dedala labirint düzəltməyi əm ...

                                               

Arsan Dolay

Arsan Dolay - türk və yakut mifologiyasında acgözlük tanrısı. Dulay xan və ya Doğulay xan olaraq da bilinir. Sərhədsiz sərvətə malikdir. Şər ruhların bir qisiminin rəhbəri mövqesindədir. Buynuzlu və saqqallıdır. Kölgəsi yoxdur. Arvadı və yeddi oğ ...

                                               

Aşapatman

Yaşlı və müdrik görünüşlü bir qadındır. Sahib olduğu güc köməyilə dərdi xəstənin bədənindən qovar. Qırmızı saçlı, inci dişli, gələcəkdən xəbərlər verə bilən, insanları bəladan qoruyan bir varlıqdır. Ətrafı tez meşələrlə qablı bir gölün içində yaş ...

                                               

Atlama (mifologiya)

Atlama - Mifoloji bir termin olaraq fövqəladə səfər deməkdir. Ümumi olaraq sıçrayaraq bir maneəni aşma, ayaqların yerdən kəsilməsiylə birlikdə başqa bir yerə olma deməkdir. Lakin xüsusilə Türk nağıllarında və mifologiyasında iştirak edən söylence ...

                                               

Avul iyesi

Hər kənd üçün ayrı bir iye vardır. Kənd anlayışı məskun mədəniyyət ilə ortaya çıxmış lakin bu yerleşiklik yenə də "yörük" həyat formasına bağlı olaraq qışda bir yerdə yazın fərqli bir yerdə yerləşmə formasında yarı köçəri bir tətbiqə çevrilmişdir ...

                                               

Aydın Ata

Aydın Ata - türk mifologiyasında əfsanəvi ozan. Aşıq Aydın olaraq da bilinir. Musiqiçilərin, şairlərin, aşiqlərin, ozanların atasıdır. İnsanların rüyalarına girib şairlik və ozanlıq qabiliyyəti verir. Yuxusuna girdiyi kəslər onu işıqlı bir işıq h ...

                                               

Ayı Ana

Ayı Ana - türk mifologiyasında ayı tanrıça. Fərqli Türk dillərində Azı Ana olaraq da deyilər. Moğollar Bavgay Ece deyərlər. Bəzi türk tayfaları ayıdan türediklerine inanarlar. Finlerde ayı ən müqəddəs heyvan olaraq qəbul edilir. Qəhvəyi ayı bu cə ...

                                               

Aykun

Aykun - türk mifologiyasında güc tanrısı. Digər adı Aykoyun Xan dır. Gücü və qüvvəti simvolizə edər. İqtidar, nüfuz anlayışlarını ehtiva edər. Qoyun Türk mədəniyyətində gücün simvollarından biridir. Əslində sakit və itaətli bir heyvan olan qoyunu ...

                                               

Baal

Vaal - Qədim Finikiya, Fələstin və Suriyada bərəkət allahı. Vaala sitayiş başqa xalqlara Finikiyalılardan yayılmışdır. Bu zaman Vaalın xarakteri dəyişikliklərə məruz qalmışdır. Belə ki, yəhudi mifologiyasına görə Vaal Elin oğlu və Günəş allahıdır ...

                                               

Badraç

Badraç - türk mifologiyasında yeddibaşlı əjdəha. Padraç da deyilir. Ölməsi üçün yedisinin də kəsilməsi lazımdır. Bəzi əfsanələrə görə tək-tək kəsilən baş geri yerinə gəlir, bu vəziyyətdə ancaq yeddi başın da eyni anda kəsilməsiylə öldürülər. Ağzı ...

                                               

Baldr

Baldr - German-skandinav mifologiyasında asarlar nəslindən olan bahar və işıq tanrısıdır. Rəvayətə görə Baldr Odin və Friqqin oğludur. Onun zahiri kimi ruhu da çox gözəldir və ətrafa nur çiləyir. Baldr asarların içərisində ən işıqlısıdır və onun ...

                                               

Barak (mifologiya)

Barak - türk mifologiyasında müqəddəs it. Əfsanəvi bir it növü. Tüklü və çox kıllıdır. Müqəddəs qəbul edilir. Çox sürətli qaçar. Kerkes adlı quş yaşlandığı vaxt iki yumurta buraxar. Bu yumurtalardan birindən Barak adlı köpək çıxar. Digər yumurtad ...

                                               

Barak Ata

Barak Ata - türk mifologiyasında it tanrı. İt Ata veya Köpek Ata və Monqollarda Nokay Eçege olaraq da bilinər. Bəzi Monqol tayfaları itdən törədiklərine inanarlar. Barak sıravi bir it olmayıb müqəddəs sayılar. İt Ataya daha çox monqollarda rast g ...

                                               

Baran xan

Baran Xan - türk və altay mifologiyalarında ev ilahı. Evləri qoruyan ruhdur. Çox güclü olaraq təsvir edilir. Türklərdə ev anlayışı çadır və otağları də ehtiva etdiyi üçün içərisində barınılan hər məkan ev olaraq qəbul edilə bilər. Bu məzmunda sığ ...

                                               

Basaman

Basaman Xan - türk və altay mifologiyasında dəniz tanrısı. Dənizlərdən məsuldur. Qorxusuz bir qəhrəman olaraq xarakterizə edilər. Əlində üç çəngəlli yabası vardır. Yanında daşıdığı doqquz qollu tuğu yırtıcı heyvan quyruqlarından yaradılmışdır.

                                               

Basırğa

Basırğa - türk xalq inancında kabus. Gecə görülən pis yuxu. Basırğamaq felləriylə də ifadə edilir. Bu təqdirdə "kabus görmək" mənasını verər. Böyük çətinlik və qorxu eşitmək. Pis ruhların səbəb olduğuna inanılar. Kabus ruhu ilə əlaqəlidir. Bundan ...

                                               

Bayanay

Bayanay - türk mifologiyasında ruzi ilahəsi. Bayana olaraq da bilinər. Ovçuları, balıqçıları və meşələri qoruyar. Adına Payna mərasimi təşkil edilir. Ovçular od yandırıb dua edərək ovlarının bərəkətli və qəzasız keçməsini diləyirlər. Bəzi mədəniy ...

                                               

Bayçomard

Bayçomard - türk mifologiyasında ov tanrısı. Ovçuları qoruyar. Ovun bərəkətli olmasını təmin edər. Bədəni ağ tüklərlə örtülü bir yaşlı adam görünüşündədir. Ovçulara heyvan qılığında görünür. Bütün heyvanların dilini bilir. Heç bir heyvan ondan qo ...

                                               

Bekenbəy

Bekenbəy - türk mifologiyasında ədalət tanrısı. Yer üzündə ədaləti təmin edər. Ədalətli insanları qoruyur. Yarqanlar doğru qərarlar verə bilmək üçün ondan kömək istəyərlər. Əlində iti dişləri olan böyük bir toppuzu vardır. Bu toppuzla ədaləti tap ...

                                               

Berserk

Berserk və ya Berserker - skandinav saqalarında qəzəbli döyüşçülər. Vikinqlər dövründə Skandinaviyada müasir dövrdəki" xüsusi təyinatlı döyüşçülər” rolunu oynayırdılar. Berserklər xüsusi ayinlər və psixotrop maddələrin təsiri altında şüursuzlaşar ...

                                               

Bədik

Bədik - türk və tatar xalq inacında əyləncə cini. Türk mifologiyasında ən maraqlı hekayəyə sahib olan varlıqlardan biridir. İlk başlarda pis bir ruh olduğu halda, insanlara və heyvanlara zərər verdiyi üçün evlərdən qovulmaq istənmişdir. Bunun üçü ...

                                               

Biçura

Biçura - türk və tatar mifologiyasında anbar cini. Bayçora olaraq da bilinir. Evlərdə və zirzəmilərdə yaşayır. Qadın qılığına girir. Qırmızı geyimli olaraq təsvir edilirlər. Ümumiyyətlə evdə, ocağın arxasında və ya anbar və ya dam altında yaşayır ...

                                               

Bodun xan

Bodun xan - türk, altay və monqol mifologiyalarında ölkə tanrısı. Budun Xan da deyilər. Vətəni qoruyan bir ruh olaraq görülər. Qədim türklərdə bu adın verildiyi bir dağ vardır və onun da vətənin qoruyucusu olduğu düşünülər.

                                               

Boran xan

Boran xan - türk mifologiyasında yağış tanrısı. Boron Xan olaraq da bilinər. Güclü və leysan yağışlara səbəbkar olar. Yağış gətirən küləkləri əsdirər. Buludları qoyun sürülərini güdər kimi istiqamətləndirər. Paltarının rəngi qapqaradır. Borağan / ...

                                               

Bulca xan

Bulca xan - türk ve monqol mifologiyasına görə türklərin və monqolların ilk və ortaq atası olan xaqan. Abulca Xan və ya Olca Xan olaraq da tanınır. İslam dininin və ərəb dilinin də təsiriylə Ebülce Xan şəklində də deyilmişdir. Bütün türklər ondan ...

                                               

Burşun

Burşun - türk mifologiyasında Ağ Burşun və Kök Burşun adlı uca bilən iki əkiz at. Eynilə bu atların adlarında olduğu kimi Çingiz Xanın dövləti oğulları arasında ikiyə bölərək Ağ Orda və Göy Orda adını verməsi, rənglərin çağırışımı baxımından əhəm ...

                                               

Caxın

Caxın - türk və altay mifologiyasında atəş ilahı. Çahın Xan da deyilir. Göyün altıncı yanında oturar. Tanrı Ülgeni razı edərək insanlara atəşin verilməsini o təmin etmişdir.

                                               

Carqıl

Car/Çar/Çer kökündən törəmişdir. Car sözü monqolcada nara, avaz, qışqırıq mənalarına gəlir. Carçı/Çerçi sözü kənd-kənd gəzən səyyar satıcıları ifadə edir, çünki hər girdiyi kənddə bağırır.

                                               

Cılxa

Cılxa xan - türk və altay mifologiyasında uşaq tanrısı. Uşaq doğulduğunda taleyini təyin edər. Doğumu edən qadını da qoruyur. Uşağı olmayan qadınlar tərəfindən ondan uşaq istənilər. Yakutlarınn mifoloji inanclarında, xeyirxah və "Ayıhı"lardan ola ...

                                               

Çadır iyesi

Çadır iyesi - türk, altay və monqol xalq mədəniyyətində və inancında çadırın qoruyucu ruhu. Çadır iyesi də deyilir. Otaq iyesi ya da Çergə iyesi və Tirmə iyesi tabirleri də istifadə edilər. Monqollar Macan Ezen və ya Asar Ezen deyərlər. Alaçık iy ...

                                               

Çaxay

Şimşəklər və ildırımlar çaktırır. Yayına qoyub atdığı oxlar ildırımlardır. Yerdəki pis ruhları izlər və onların saxlandığı ağacların üzərinə atəşini göndərir. İldırım düşən ağacdan bir parça alınıb saxlansa evə pis ruhların girməsi maneə törədilə ...

                                               

Çıvı

Çıvı - altay və türk xalq inancında döyüş cini. Çığı və ya Çiği də deyilir. Gecələri bir-birlərinə ox atdıqları deyilər. Bu səbəblə bu varlıqların olduğu bilinən yerlərdə çölə çıxmaqdan qorxurlar və məcbur olub çıxanda da təmkinli davranırlar. Sö ...

                                               

Çövenç

Çövenç - türk və altay mifologiyasında ölünün arxasından paylanan halva. Sağlamlığın və diriliyin qaynağı sayılan, bir növ yemək. Xaosdan kainata keçidi simvolizə edir. "Çöven otu" ilə əlaqəli bir sözdür. Halva Türk mədəniyyətində əhəmiyyətli bir ...

                                               

Çulpan

Çulpan - türk mifologiyasında planetlər tanrısı. Digər adları Colman, Çolbun, Çolmun, Çulban, Çolman və monqol dilində Solbon, Solbun, Sulban dır. Planetləri idarə edər və bir-birləriylə çarpışmadan hərəkət etmələrini təmin edər. Adı səmadakı ən ...

                                               

Darxan

Darxan xan - türk, altay və monqol mifologiyasında metal ilahı. Darqan xan və ya Darqah xan olaraq da bilinər. Metal ocaqlarını, metal işliklerini, metal ustalarını qoruyar. Əlində bir çəkic və qarşısında bir örs ilə betimlenir. Eyni zamanda atəş ...

                                               

Dayıxın

Dayıxın xanım - türk və altay mifologiyasında körpə tanrıçası. Tayıkın olaraq da deyilir. Uşağın yuxusunda gülməsi, Dayıxının onunla oynadığını göstərir. Uşaqları qoruyur. Yeni getməyə hazırlanan uşaqların "Day dayanması" da bu tanrıça ilə əlaqəd ...

                                               

Dayın xan

Dayın xan - türk, monqol və altay mifologiyasında müharibə tanrısı. Zayın Xan da deyilir. Döyüşçülərin qoruyucusudur. Əsgərlər döyüşlərdən əvvəl özündən kömək diləyirlər.

                                               

Dedal

Dedal - Qədim Yunan mifologiyası personajı, görkəmli rəssam və mühəndis. O, bir çox alətlərin ixtiraçısı, eləcə də Krit adasındakı labirintin memarıdır. Dedal bəzi mənbələrə görə Aresin qızı Alkippanın, digərlərinə görə Meropanın oğludur. Krit hö ...

                                               

Duyar xan

Duyar Xan - türk və altay mifologiyasında əziyyət ilahı. Tuyar və ya Toyar da deyilir. Atəşdən yaradılmışdır. Buynuzlu və quyruqludur. Əli və ayağı yoxdur. Ölüm toxumu əkir. Bədbəxtlik gətirər. İnsanlara əziyyət edər və dəlilik verir. Alnının ort ...

                                               

Epiqonlar (mifologiya)

Epiqonlar qədim yunan mifologiyasında - Fivaya qarşı məşhur yürüşdə iştirak edən qəhrəmanların oğulları. Onlar atalarının uğursuz yürüşündən on il sonra yeni müharibəyə başlamışlar. Epiqonlar bunlar idilər: Amfiarayın oğlu Alkmeon, Adrastın oğlu ...

                                               

Eskulap

Eramızdan əvvəl 3-cü әsrin әvvәllәrindә Eskulapa etiqad Romaya keçmişdi. Eskulapın atributu ilan idi. Əfsanәyә görә, Epidavrdan Yunanıstan ilan görünüşündә gәtirilmişdir. Gәmi Tibr çayına daxil olarkәn, ilan suya atılmış vә adalara tәrәf üzmüşdür ...

                                               

Ev iyəsi

Hər ev üçün fərqli bir iye vardır. Bəzən bir ilan olaraq betimlenir. Evdə görülən ilanın bərəkət gətirəcəyinə inanılır. Onu öldürmədən çölə çıxarmaq lazımdır. Beləcə o da heç kimə zərər verməmiş olar. Əks halda evin bərəkəti qaçır. Qısa boylu bir ...

                                               

Əbədə

Əbədə - türk və tatar mifologiyasında ağac cini. Meşələrdə yaşayır. İnsanlara zərər verməz. Yaşlı bir qadın görümündədir. Meşələrdə yerlərdəki qurumuş ağac yarpaqlarından gələn çıtırtılar onun ayaq səsləridir.

                                               

Əkin iyesi

Əkin iyesi - türk və tatar mifologiyasında əkin ruhu. Arış iyesi də deyilir. Əkinin qoruyucu ruhu. Çovdar iyesi, Arpa iyesi, Buğda iyesi, Yulaf iyesi, Yonca iyesi, Ot iyesi, Çayır iyesi, Çimen iyesi kimi növləri vardır. Hətta hasat sonrası biçilm ...

                                               

Ərbuğa

Ərbuğa - türk mifologiyasında yarı insan, yarı buğa olan varlıq. "Arbuğa, Yarbuğa" və ya "Ərboğa", bəzən də Arboğa olaraq adlandırılar. Dişi olanları üçün "Işbuğa" deyilər. Buğa və Bugu sözcüyü bir çox Türk ləhcəsində Geyik mənasında da istifadə ...

                                               

Ərdənəy

Ərdənəy Xan - türk və altay mifologiyasında xəbər tanrısı. Tanrıların xəbərlərini insanlara çatdırır. Qasidləri qoruyar. Uçan ağ bir atı vardır. Həvarilərin başlarına zərər gəlməsinə mane olar. Ötürülən xəbərlərin olduğu kimi, dəyişdirilmədən yer ...

                                               

Ərdov

Ərdov - türk mifologiyasında su cini. Ərdoy, Ardov və ya Erdoy olaraq da bilinir. İnsana zərəri yoxdur. Bu aktivin uzaqlaşması üçün, ölü basdırıldığına məzarın başında üç gün işıq yandırılır. Geceleri atları qaçırır və səhərə qədər qaçdırıb qan t ...

                                               

Ərkənek

Ərkənek - türk və tatar xalq inancında barmaq adam. Ərnek də deyilir. İrkenek olaraq da bilinər. Bəzən də Ərkecey şəklində deyilər. Barmaq boyunda bir insandır. Türklərdə ruh başparmakta tapılar. Digər dünyada insanlar çox kiçik boyludur. Türklər ...

                                               

Ərşək

Ərşək - türk və altay mifologiyasında əfsanəvi varlıq. Bars və ayının cütləşməsinden doğan əfsanə canlısı. Yarı ayı yarı bars olaraq da düşünülər. Gövdəsi bars, başı ayı şəklindədir. Pəncələri də ayı pəncələri kimidir.

                                               

Fedra

Fedra - yunan mifologiyasında Krit hökmdarı Minosun və Pasifayanın qızı, Teseyin arvadı, Demofontun və Akamantın anası. Tesey onu Devkalionun köməkliyi ilə almışdı. Afinada Afrodita məbədgahı tikdirmişdir. Yunan əfsanəsinə görə Tesey Fedranın bac ...