ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 295




                                               

Hal dili

Hal dili - türk xalq inancında və xalq mədəniyyətində tərs dil. Al dili olaraq da bilinər. Tərsinə bir dildir. İnanca görə "digər dünya" canlılarının yaşayışları, görünüşləri və dilləri bu dünyanın tam tərsidir. "Get" demək üçün "Gel" demək lazım ...

                                               

İçite

İçite Xatun - türk və altay mifologiyasında sağlamlıq tanrıçası. Xəstəlikləri önləyər, insanlara sağlamlıq verir. Yaşlı və müdrik görünüşlü bir qadındır. Sahib olduğu güc köməyilə dərdi xəstənin bədənindən qovar. Qırmızı saçlı, inci dişli, gələcə ...

                                               

İn iyesi

İn iyesi - türk və altay xalq inancında mağaranın qoruyucu ruhu. Hin iyesi və ya Ünkür iyesi ya da Mağara iyesi olaraq da bilinər. Monqollar Hongıl Ezen deyərlər. Hər mağara üçün fərqli bir iye vardır. Türklərdə mağaralar, fərqli aləmləri və gizl ...

                                               

İnehsit

İnehsit - Altay şamanizminde doğum ilahəsi. İnehsit Xanım və ya İyehsit Xatun olaraq da bilinər. Güclü gülüşləriylə doğan qadına hətta ev heyvanlarına da kömək edər. Gülüş Türk mədəniyyətində fərqli bir əhəmiyyətə malikdir. Bolluq, toxgözlülük ki ...

                                               

İrmaq iyesi

İrmaq iyesi - irmağın qoruyucu ruhu. Çay iyesi. Bəzi Türk dillərində Yılga iyesi və ya Örüs iyesi də deyilir. Moğollar Müren Ezen və ya Mür Ezen deyərlər.

                                               

Kaqır Xan

Kaqır Xan - Altay və Tıva türklərinin mifalogiyalarında mifik personaj. Erlikin xidmətçi olması ilə yanaşı Ülgənlə də bağlantılıdır. Onun, müttəfiqi Ülgən kimi, hər böyük çadırın üzərində hakimiyyəti vardır, buna görə də şıppıltıyla hamıdan əvvəl ...

                                               

Kayra xan

Kayra xan - Türk migologiyasında yaradıcı və baş Tanrı. Kayır Xan da deyilir. Tanrıların ən böyüyü və ən qabaqda gələnidir. Hər şeyin yaradıcısıdır. Mütləq üstünlüyü vardır. Göyün 17. qatında oturar. Digər tanrıları da o yaratmışdır. Bu mənada di ...

                                               

Kənçliyü

Kənçliyü - türk, altay və oğuz ənənəsində yağma mərasimi. Xan-ı Yağma da deyilir. Yağma və ya Talan olaraq da bilinir. Bir bölgədəki zəngin adamın və ya ağanın mallarını öz istəyiylə talan etdirməsi mənasını verər. Bu vəziyyət onun şöhrətini və ş ...

                                               

Kübey

Kübey - Türk mifologiyasında doğum ilahəsi. Digər adı Kubay Xatun dur. Doğum edən qadınları qoruyar. Süd gölündən yanındakı tuluqlarla gətirdiyi südü doğulacaq uşağın ağzına damcıladar. Beləcə daha çox süd istəyən uşaq çölə çıxmaq istəyər. Uşağa ...

                                               

Küldürgiş

Küldürgiş - türk və altay xalq inancında və xalq mədəniyyətində güldürücü cin. Kultarqaç olaraq da bilinər. Meşələr və çöllərdə yaşayırlar. Çox böyük məmələri olan qızlardır. İnsanları yaxalayanda onları güldürəcək davranışlar sərgilərlər. İnsanl ...

                                               

Qabılğan

Qabılğan - türk mifologiyasında şəkil dəyişdirmə, başqa bir varlığa çevrilmə, metamorfoza, cild dəyişdirmə hadisəsi. Kubulgan və ya Kabulgak olaraq da tanınmaqdadır. Monqol dilində Xubılgan şəklində deyilər. Göytürk dilindəki Don Bürünmə və ya Do ...

                                               

Qalqançı

Qalqançı - Türk mifologiyasında qiyamət günü. "Kalgançı Çağ" da deyilir. Qalganan gün. Qiyamət günü. Dünyanın və ya kainatın yox olacağı, daha sonra bütün ölülərin yenidən dirildiləcəyi gün. Bu inanca görə, yer üzü həyatı davamlı deyil, günün bir ...

                                               

Qırxlar (övliya)

Dərviş motivi ilə yaxından əlaqəlidir. Bəzi görüşlərə görə, hər çağda şəxsiyyəti bilinməyən bəzən bunu özləri belə bilməyən qırx müqəddəs adam vardır. Və pisliklərlə dolu dünya onlarıa görə dağılmaz. Xristian türklərdə 40 müqəddəs anlayışı vardır ...

                                               

Qızıl Əsr (mifologiya)

Qızıl Əsr - türk mifologiyasında, xalq inancında və ictimai fəlsəfədə mükəmməl dünya idealı. Dövri-səadət deməkdir. Müxtəlif türk dillərində Altınçak və ya Altanşak olaraq da deyilər. Monqolcada Altangalav və ya Altangalab olaraq bilinir. İnsanla ...

                                               

Qonrul

Qonrul, Kongrul, Konkrul - türk mifologiyasında fövqəltəbii xüsusiyyətlərə malik olan qırmızı rəngli nəhəng quş. Adını rəngindən alır, ölümsüzlüyü və yenidən dirilmə qabiliyyəti ilə fərqlənir. Əfsanəyə görə hər gün yenidən doğulur. Digər bir çox ...

                                               

Loki

Loki - German-skandinav mifologiyasında alov tanrısıdır. Daha çox hiyləgərliyi ilə seçilir. Digər Asqard sakinlərindən fərqli olaraq, Loki As və ya Van deyil. O, buz nəhəngləri nəslindəndir, lakin ağlı və hiyləgərliyi, eləcə də, Aslara etdiyi xid ...

                                               

Manqus

Manqus - türk və altay mifologiyasında xortdan, nəhəng, əjdaha kimi məfhumları əhatə edən qorxunc varlıq. Türk dillərində Manqıs, Monqus, Moqus və Monqol dillərində Monqas, Manqas olaraq ondan bəhs edilmişdir. Amırqa Monqus qorxunc bir divin adıd ...

                                               

Mars (mifologiya)

Mars - Qədim Roma mifologiyasında fəlakət ilahəsi. Mars həm də əfsanəyə görə qədim yunan tanrılarından biri olub. Həmin tanrının adı çəkilən yerdə həmişə fəlakət üz verirmiş. Bundan qəzəblənən digər tanrılar onu Yerdən qovublar. Mars tanrısı isə ...

                                               

Mengüdaş

Mengüdaş - türk mifologiyasında bilinməyən bir yerdəki sirli bir daş şəklindədir. Ölümsüzlük daşı. Çevrilməyi və dövrü vurğulayır. Sonsuz həyatın simvoludur. Fərqli türk dillərində Mengütaş, Mengitaş, Bengütaş, Bengitaş olaraq da deyilər. Ayrıca ...

                                               

Mergen

Mergen - Türk mifologiyasında ağıl tanrısı. Pergen Xan və ya Meregen Xan olaraq da xatırlanır. Hər şeyi bilir. Ağılı və zəkanı təmsil edir. Göyün yeddinci qatında oturar. Müdriklik sahibidir. Hər şeyi bildiyi üçün hər şeyə gücü yetər. Oxu və yayı ...

                                               

Nama

Nama - Altay inancında Nuh peyğəmbərə bənzər xüsusiyyətlər daşıyan bir adam. Xüsusilə quşlarla olan hekayəsi çox xarakteristikdir. Sular çəkilməyə, dənizlər alçalmağa başlayıb gəmisi bir dağa oturanda ilk əvvəl bir quzğunu pəncərədən sərbəst bura ...

                                               

Nəmə

Nəmə - türk mifologiyasında xeyir və ya şər xüsusiyyətlərə sahib ruh, mücərrəd varlıq. Karaneme adlı bir növü çox təhlükəli olaraq görülər. Növləri aşağıdakılardır: Aru Neme: xeyir ruhu. Kara Neme: şər ruhu.

                                               

Ocaq iyesi

Ocaq iyesi - türk, tatar və altay xalq inancında ocaq ruhu. Ocaq iyesi olaraq da bilinir. Monqollar Qulamta Ezen olaraq xatırlayarlar. Ocağın qoruyucu ruhudur. Hər ocaq üçün fərqli bir iye vardır. Türk mədəniyyətində ocaq çox əhəmiyyətli bir yerə ...

                                               

Odman

Odman - türk və altay xalq mədəniyyətində kiçik oğul mənasını verir. Otman, Otoman və ya Utman olaraq da deyilir. Ocağın, ev atəşinin davamlılığını təmin edən, evdə qalan uşaq. Nağıllardakı daim müvəffəqiyyətli olan kiçik oğul fiqurudur. Türk məd ...

                                               

Okan xan

Okan Xan - türk və altay mifologiyasında sülh ilahı. Ukan Xan və ya Okon Xan olaraq da bilinər. Qan davalarına qarşı çıxan, oba və oymaqlar arasında dolanışıqsızlıqlarda, vasitəçilik edən tanrı. Tanrının kiçik oğludur və cəzalandırılınca yer üzün ...

                                               

Okay

Okay xan - türk və altay mifologiyasında sehrbaz ilahı. Su altında yaşayır. Su altında yaşayan, kənar dünya ilə əlaqəli bir cadugərdir. İnsan qanından meydana gələn dənizlər ilə əhatə olunmuş bir evi olduğu düşünülər. Yaşadığı qalanın ətrafındakı ...

                                               

Onqon

1. Müqəddəs heyvan və onun simvolizə edilmiş fiquru. Totem. Monqolca Onqon deyilər. Özünün nəslindən gelindiği düşünülən və hörmət edilən, müqəddəs qəbul edilən heyvan, obyekt və ya varlıq. Bəzən külək belə bir ongun ola bilər. Heyvan və ya insan ...

                                               

Oymaq iyesi

Oymaq iyesi - türk, monqol və altay mifologiyalarında qəbilənin və ya tayfanın qoruyucu ruhu. Oymaq iyesi və ya Oyu iyesi olaraq da bilinər. Bəzən Uruk iyesi təbiri də bənzər bir məna ifadə etmək üçün istifadə edilir. Monqollar Aymag Ezen olaraq ...

                                               

Oyor xan

Oyor Xan - türk və altay mifologiyasında atala ilahı. Ozor xan şəklində də deyilər. Ata ruhlarının lideridir və bu məzmunda Ozor ruhları ilə əlaqəlidir.

                                               

Örən iyesi

Örən iyesi - türk, tatar, altay və çuvaş mifologiyalarında xaraba ruhu. Ürən iyesi olaraq da deyilər. Pəg iyesi, Qıyraqan iyesi və ya Çaldıbar iyesi də deyilir. Xarabanın qoruyucu ruhudur. Sivilizasiyanın pozulma sərhədləri olaraq görülər. Ölümlə ...

                                               

Öt xan

Öt Xan - türk və altay mifologiyasında Zaman ilahı. Öğöt Xan da deyilir. Zamanın axışından məsuldur. Zamanın keçişini bəzən sürətləndirər, bəzən yavaşladar. Kültigin abidələrindən bu möhtəşəm ifadə iştirak etməkdədir. "Öd tengri aysar, kişi oğlı ...

                                               

Sarasvati

Sarasvati - Hinduizmdə Bilik, Musiqi və İncəsənət ilahəsi. Dörd əlli və qu quşuna minmiş gözəl qadın şəklində təsvir olunur. Hindistandan İndoneziyaya uzanan coğrafi regionda, Sarasvati rəsmləri və heykəlləri müəyyən qədər fərqlilik göstərir. Bel ...

                                               

Söğök iyesi

Söğök iyesi - türk və altay xalq inancında qəbiristanlığın qoruyucu ruhu. Qur iyesi və ya Gömüt iyesi olaraq da bilinər. Ölənlərin ruhlarını cinlərdən qoruyarlar. Onların necə bir qılıqda olduğunu ümumiyyətlə kim bilə bilməz. Məzarlara hörmətsizl ...

                                               

Suğorun

Suğorun Xan - türk, yakut və altay mifologiyasında şaman ilahı. Suvorun Xan da deyilir. Gələcəkdə kimlərin şaman / kam olacağını əvvəldən bilər. Yaxşı və ya pis deyildir. Türk mifologiyasında neytral məzmuna sahib olan bəlkə də tək varlıqdır. Tan ...

                                               

Suvolta

Suvolta xanım - türk və altay mifologiyasında həyat tanrıçası. Suğolta xanım da deyilir. Həyat ağacının qoruyucusu olan tanrıçadır. Ayığ Xanın arvadıdır. Həyat ağacının yanında yaşar, onu güdər. Uşaqları Həyat Ağacının budaqları arasında oynayarlar.

                                               

Süldə

Süldə xan - türk və altay mifologiyasında döyüş tanrısıdır. Züldə xan da deyilir. İnsanın qoruyucu ruhudur. Onları başqa düşmən soyların zərərlərinə qarşı qoruyur. Onun tərəfindən qorunan insanlar güclü, düşüncəli və cəsur olarlar. Çox qüvvətli, ...

                                               

Şalıx

Şalıx Xan - türk və altay mifologiyasında ov ilahı. Çalıx Xan və ya Salıx Xan olaraq da xatırlanır. İlk əvvəllər bir insandır. Meşələrdə ovlanır. Həddindən çox güclü, böyük və itaət etməzdir. Heç bir ilahi gücü tanımaz. Özünü beğenmişliği o qədər ...

                                               

Şekə

Şekə - türk və tatar mifologiyasında mahnı cini. Çikə və ya Çekə olaraq da bilinər. Dirsək boyunda bir cücedir. Yanına gələnlərə dastan okutturup, mahnı dedirdər. Ağacların altında yaşayır, zərərsizdir. Bəzən dediyini yaptırabilmek üçün insanları ...

                                               

Şəşə

Şəşə - türk və tatar mifologiyasında quldur quş. Gecə qeyb aləmindən gəlib oğlan uşağa vuraraq öldürür və ya qaçırır. Girdiyi evdəki uşaq ölür. Qırxı çıxmamış uşağın üzərindən keçdiyində körpə qapqara kəsilib ölür. Altı aylıq olmamış uşağı isə di ...

                                               

Şimiltəy

Şimiltəy xanım - türk və altay mifologiyasında yer altı tanrıçası. Şebəldəy xanım və ya Sibildəy xanım olaraq da xatırlanır. Cəhənnəm və yer altındakı bütün fövqəladə varlıqlar onun hökmü altındadır. Yer altı aləmiylə əlaqəli olan bütün qadın şam ...

                                               

Şulbus

Şulbus - Türk mifologiyasında cadugər. Şulbıs, Çulmus, Çulbus, Çulbıs və monqolcada Şulmus, Şulmas, Şulma, Şulmo, Solmos, Sılmus, Sulmı olaraq da deyilər. Nə qocalan, nə çoxalan, nə ölən yaşlı bir qadındır. Bütün gücü qırmızı saçlarındadır. Adlar ...

                                               

Tarla iyesi

Tarla iyesi - türk, tatar və altay xalq inancında tarla ruhu. Tarıq iyesi və ya Tala iyesi olaraq da bilinər. Basu iyesi və ya Etiz iyesi ifadələri də istifadə olunur. "Tarla Gözətçisi" olaraq da adlandırılar. Tarlanın qoruyucu ruhudur. Qır saçlı ...

                                               

Tor (mifologiya)

Qədim skandinav dilində Þórr, Qədim ingilis dilində ðunor, Qədim alman dilində Donar, Qədim sakson dilində thunar, Qədim friz dilində thuner kimi tanınır, hamısı proto-alman þunraz tufan sözündən götürülmüşdür. Həftənin 4-cü günü ing. Thursday, a ...

                                               

Tumar

Tumar - türk, altay və orta asiya türk birlikləri xalq mədəniyyətində və xalq inancında tilsim. Tomar olaraq da deyilər. Bəzi xəstəlikləri, pislikləri və nəzəri uzaqlaşdırmaq üçün boya asılan və ya üstdə daşınan yazılı kağız. Ümumiyyətlə ola bilə ...

                                               

Tur xan

Tur xan - türk və altay mifologiyasında əfsanəvi xaqan. Türklərin atasıdır. İran tarixinin əfsanələrində, onların baş düşmənidir. Göytürk çağında iranlılar, "Turan" adını Göytürklərlə əlaqələndirir. Türk qövmləri İran əfsanələri ilə tanış olduqla ...

                                               

Tura

Tura - türk, çuvaş və altay inancında tanrı, Rəbb mənalarına gəlir. Türə və ya Turı da deyilir. Türk xalq inancındakı və türk tarixindəki özünə xas bir tək tanrı inancıdır.

                                               

Ukobax

Ukobax və ya Urobax - Jak Ogüst Simon Kollen de Plansinin 1818-ci ildə yazdığı "İnfernal" lüğətində təsvir olunmuş aşağı səviyyəli demon. Əsasən alovlu və ya qırmızı bədənlə, böyük gözlərlə və qulaqlarla, kömür dolusu kürəklə təsvir olunur. Deyil ...

                                               

Ulu Ata

Ulu Ata - türk mifologiyasında yaradıcı tanrı. Ulu Ede olaraq da bilinər. Ulu Toyun və ya Ulu Tüyer olaraq da xatırlanar. Böyük Yaradıcı gücü ifadə edir. Yaradıcı gücün əsas istiqamətini işarələr. Mücərrəd bir varlıqdır. Ancaq zaman-zaman Ağ Ata ...

                                               

Uluqayın

Uluqayın - türk mifologiyasında həyat ağacı. Uluğqayın, Uluqadhın, Oloqayqın olaraq da bilinər. Bayqayın, Bayterək və ya Ulubux da deyilir. Yakutlarda Luq Mas deyilir.

                                               

Ural Batır

Ural Xan - Başqırd əfsanələrində əfsanəvi qəhrəman. Anasının adı Yanbike və atasının adı da Yanbirte dir. Akbut adlı uçan ata minər. Arvadı Humay xanım quş qılığına girə bilər. Əcələ qalib gəlib Mengüsunu tapmaq üçün mübarizə edər. Bir mənada bu ...