ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 296




                                               

Yalçuk

Yalçuk - Türk mifologiyasında Ay tanrısı. Digər adları Ay Ata və ya Uyah Ede dir. Monqollar Sar Eçege deyərlər. Bir mağarada meydana gəlmişdir. Bu mağara bir növ ana bətnini sizmvolizə edir. Göyün altıncı qatında yaşamaqdadır. Bəzi türk tayfaları ...

                                               

Yalmavuz

Yalmavuz - türk mifologiyasında böyük əfsanəvi varlıq. Digər adları Calmağus, Yalmoğus, Yelmeves və Yalmuz dır. İnsan formalıdır. Üç, yeddi və ya 12 başı vardır. Qara və ya sarı rəngdədir. Günəş və ayın tutulması Yelbeyenin bu göy cisimlərini yem ...

                                               

Yarımtıx

Yarımtıx - türk və altay mifologiyalarında və xalq inancında yarım insan şəklindəki canavar. Tək qıçlı, tək qollu, tək gözlü, tək dişli, tək buynuzlu canavardır. "Tək dişi qalmış canavar" təbirini çağrıştırmaktadır. Şeytanı bir xarakteri vardır. ...

                                               

Yayuçı

Yayuçı Xanım - türk və altay mifologiyasında yaradıcı tanrıça. Yayguçı və ya Zayaçı Xanım olaraq da tanınır. Uşaq doğmaq üçün insanlara kut göndərir. Göyün dördüncü qatında yaşayır. Yayguçı sözcüyü eyni zamanda Yayuçı Xanıma bağlı olan yaradıcı r ...

                                               

Yaz xan

Yaz Xan - türk və altay mifologiyasında yaz ilahı. Yay Xan da deyilir. Yaz mövsümünün tanrısıdır. Bu mövsümü nizamlar və vaxtında başlayıb dövründə sona çatmasını təmin edər. Yazda olacaq hadisələri təyin edir. Yayla kəndlərini qoruyur.

                                               

Yaztumşuq

Yaztumşuq - türk və altay xalq inancında dəmir burunlu canavar. Castumşuk da deyilir. Qadın qılığında olduqda çox gözəldir lakin burnunu saxlayır. Dəmir qollu, dəmir gövdəli olduğu da deyilər. Yaztırnak ilə əlaqəli düşünülür.

                                               

Yel Ana

Yel Ana - türk, altay, tatar ve macar mifologiyasında külək tanrıçası. Cel Ana da deyilir. Macar mifologiyasında Szel Anya olaraq bilinər. Köhnədən həyati ünsürlərdən biri sayılan havanın hərəkətli halı olan yel üçün qəbul edilən canlılıq məzmunu ...

                                               

Yel iyəsi

Küləyin qoruyucu ruhudur. Hər külək üçün fərqli bir iye vardır. Türklərdə külək sürəti və fövqəltəbii gücləri anımsattığı üçün daim maraqlı bir mövzu olmuşdur. Xaqas xalq mədəniyyətində də "Şil Ezi" adında bir külək iyesine rast gəlinir. Külək iy ...

                                               

Yelbis

Müqəddəs dağın iki qızına verilən addır. Bu dağın adı isə Yalbuz və ya Albuz dur. İran mifologiyasında Elbürz dağı deyilər. Yelbiz sözü eyni zamanda ruh, cin kimi mənalara gəlir. Yelbi adı verilən müqəddəs gücə sahibdirlər. Altaylılar "Abu Kaan" ...

                                               

Yer iyəsi

Yer iyesi - türk, altay və monqol mifologiyalarında ərazi və torpağın qoruyucu ruhu. Cer iyesi də deyilir. Eyni mənalı olaraq Orun iyesi təbiri də istifadə edirlər. Moğollar Gazar Ezen deyərlər. Torpağın qoruyucu ruhudur.

                                               

Yoxan

Yo Xan - türk, monqol və altay mifologiyasında yeraltı ilahı. Yox Xan da deyilir. Yeraltını qoruyar. Yox olmanı işarələr. Doqquz qat olan yeraltını idarə edər. Qaranlıqlar içindədir. Kimsəyə görünməz. Yaşadığı yer Uluqayının köklərinin altındadır ...

                                               

Yoru

Yoru - yuxu yozma. Müxtəlif türk dillərində Yur və monqolcada Yor olaraq da deyilər. Xüsusilə yuxulardan nəticə çıxarmaq mənasında işlədilməkdədir. Yormaq hərəkəti bu mənada istifadə olunur. Yorçu və yorucu kahin mənasını verməkdədir. Yuxu yozmal ...

                                               

Yula

Yula - Yuxu Ruhu. Çula və ya Yola də deyilir. İnsan ruhunun hərəkətli qismi, xəyal gücü. İlham və vəhy anlayışları ilə əlaqəlidir. İnsan bədənini müvəqqəti olaraq tərk edə bilər. Bəzən bu vəziyyəti hiss etmək belə mümkün olmaya bilər. Eyni zamand ...

                                               

Yupiter (mifologiya)

Yupiter - Qədim Roma dinində səmavi işığın, yağışın və göy gurultusunun baş tanrısı, Roma dövlətinin mərkəzləşmiş panteonunun rəhbəri. Yupiter bütün dünyanın hakimi və hökmdarı kimi təsəvvür edilirdi. E. ə. VI əsrdə Romada Kapitoli təpəsində Yupi ...

                                               

Yurd iyesi

Yurd iyesi - türk, tatar və altay mifologiyasında məmləkətin qoruyucu ruhu. Əslində Ev iyesi ilə də əlaqəlidir. Çünki yurd eyni zamanda çadır deməkdir. Məna genişlənməsi vətənin qoruyucu ruhu mənasına da gəldiyi də deyilə bilər. Kimi mədəniyyətlə ...

                                               

Zada

Zada - türk mifologiyasında külək tanrısı. Yada Xan, Zada Xan və monqolca Zasa Xan olaraq xatırlanar. Küləklər və fırtınalar onun əmrindədir. 13 küləyin kəsişdiyi yerdə yaşayır. Yağış yağdırar, fırtınalar əsdirər. Yada Daşının sahibi və hakimidir ...

                                               

Zafkiel

Zafkiel, eləcə də, Cafkiel, Tzafkiel, Zafçial, Zafiel və ya Zelel - arxangel. Adının mənası "Tanrının biliyi" deməkdir. Çox vaxt İofiel/Zofiel ilə bir tutulur, bəzən fərqli mələk olduğu hesab olunur. Zafkiel "cənnəti idarə edən 9 mələkdən biri və ...

                                               

Öksökö

Öksökö – türk mifologiyasında iki-başlı qartal. Mis dırnaklıdır. Sağ qanadı ilə Günəşi, sol qanadı ilə Ayı örtər. Həyat Ağacının təpəsində yaşar. Tanrı Ülgənin simvoludur. Göydən ildırımlar endirir. Qızıl qanadları vardır. Pəncələriylə Ay və Günə ...

                                               

German-skandinav mifologiyası

German-skandinav mifologiyası - qədim german tayfalarından olan anqlların, saksonların, normanların, danların və digərlərinin e.ə. V əsrdən başlayaraq xristianlığı qəbul etdikləri dövrə kimi formalaşdırdıqları mifologiya. Bu mifologiyanın əsas mə ...

                                               

Asar

Asar - German-skandinav mifologiyasında Asqardda yaşayan ali tanrılara deyilir. Asarların başçı Odin sayır. Digər mədəniyyətlərdə: türk, altay, monqol və tibet mifologiyalarında tanrılar yurdu. Azar olaraq da deyilər. Tanrıların yaşadığı səma dem ...

                                               

Draupnir

Draupnir - german-skandinav mifologiyasında sehrli qızıl üzük. Qnomlar Sidri və Brok tərəfindən Odinə hədiyyə verilmişdir. Əfsanələrə görə, bu üzük öz sahibinə hər doqquzuncu gecə eynən özü kimi daha səkkiz qızıl üzük gətirirdi. Lakin, həmin üzük ...

                                               

Hel (varlıq)

Hel - german-skandinav mifologiyasında ölülər diyarının hakimi, Loki və div Anqrbodanın qızı, üç xtonik varlıqdan biri. Hel Snorri Sturluson tərəfindən XII əsrdə ənənəvi mənbələr əsasında yazılmış Böyük Edda və Kiçik Edda əsərlərində təsvir olunm ...

                                               

Kenninq

Kenninq, müasir island tələffüzündə) - skandinav skaldik poeziyası üçün, habelə ingilis-sakson və kelt poeziyası üçün səciyyəvi olan azı iki isimdən ibarət məcaz növüdür. Kenninq hər hansı əşyanın və ya şəxsin adi adını əvəz etmək üçün istifadə e ...

                                               

Kiçik Edda

Kiçik edda - Snorri Sturlusonun 1220-ci ildə İslandiyada qələmə aldığı əsər. Nəsr eddası, Snorrinin eddası olaraq da bilinir. Nəzm eddası ilə bərabər German-skandinav mifologiyasının öyrənilməsində ən böyük qaynaqdır.

                                               

Nornlar

Nornlar - skandinav mifologiyasında tanrılar və insanların talelərini idarə edən qadın varlıqlar. Onlar Avropa mifologiyalarında digər insan taleyini idarə edən varlıqlarla demək olar ki, eynidilər. Snorri Sturlusonun Völvanın kəhanəti şeirində y ...

                                               

Odin

Odin və ya Votan - German-skandinav mifologiyasında baş tanrı. Valhallanın sahibi. German mifologiyasındakı "Woden" və "Wodanaz" ilə bənzərlikləri vardır. Adı "təhrik", "hiddət" və "şeir" mənasını verən "óðr"dan gəlir. Skandinaviya panteonundakı ...

                                               

Valkiriya

Valkiriya - skandinav mifologiyasında, döyüşdə ölənləri və sağ qalanları seçən qadın. Döyüşdə ölənlərin yarısını seçən valkiriyalar seçdiklərini Odinin ağalıq etdiyi Valhallaya aparır. Ölmüş döyüşçülər orada eynheryarlara çevrilirlər. Eynheryar R ...

                                               

Alaş xan

Alaş Xan - qazax mifologiyasında əfsanəvi padşah. Alaşa Xan da deyilər. Alaş boyunun qurucusu və qazaxların atası olaraq qəbul edilir. Digər türk boylarında da ona böyük hörmət göstərilir. İslam öncəsi türklərin döyüşərkən "Alaş! Alaş!" deyə bağı ...

                                               

Oğuz xan

Oğuz xan,Oğuz xaqan və ya Oğuz Kağan - yarı əfsanəvi, yarı həqiqi türk hökmdarı. Bəzi tarixçilər onu Zülqərneyn, bəziləri isə Mete xan hesab edir. Oğuz xan Oğuz türklərinin əcdadıdır. Həyatı haqqında Oğuz xaqan dastanı yazılmışdır.

                                               

Türk xalqlarının əfsanəvi əcdadı)

Türk - türklərin əfsanəvi əcdadı, bəzi mənbələrə görə Bibliyadakı Yafətin oğlu, Nuhun nəvəsi. Türkün Yafətin nəslindən gəlməsi erkən dövr müsəlman etnogenealogiyalarında qeyd edilir. Əbulqazi Bahadır xanın "Şəcərəyi türk" əsərinə görə Türk Yafəti ...

                                               

Abaxan

Abaxan - Türk mifologiyasında əfsanəvi xaqan. Aba Xan ve ya Apa Xan, Abakan Xan olaraq da bilinər. Abakan boyunun və Hakasların atası olaraq qəbul edilir. Qızıl Gölde yaşadığına inanılır. Yağmur yağdırdığı və Altayların qoruduğu inancı məşhurdur. ...

                                               

Abası

Oddan yaradılmışlar. Yeraltında yaşadıqlarına inanırlar. İnsanlara zərər verərlər. Tək ayaqlı və ya ayaqsız, tək gözlü və keçəl olaraq təsvir edilirlər. Leş yeyərək bəslənərlər. Zərərli və iyrənc görünüşlü hansı canlı varsa, onmun təsiri görünür. ...

                                               

Abra və Yutpa

Abra və Yutpa - Türk mifologiyasında yeraltı ilanları. Abura və Yutma olaraq da tanınarlar. Yeraltındakı Böyük Dəniz Tengizdə yaşayan və əjdahaya oxşayan nəhəng iki ilandır. Timsaha bənzər görünüşləri vardır. Bu əjdahaların biri Abra digəri isə Y ...

                                               

Abzar iyesi

Bəzi dillərdə bu adlarla bilinər: Tirgen İyesi Öyen İyesi Kitre İyesi Kura İyesi Damız Tamız İyesi Çulan İyesi Aran İyesi Evin həyətində və ya bağçasında yaşayır. İnsanların gözünə ancaq uzaqdan və müxtəlif heyvan qılıqlarına girərək görünür. Ev ...

                                               

Ağ Ata

Ağ Ata - türk, tatar, altay, yakut mifologiyalarında deniz ilahı. Müxtəlif Türk dillərində Ak Ata, Ürüng Ede, Şura Ede olaraq da bilinər. Monqollar isə Sagan Ecege olaraq xatırlayarlar. Dünyanın digər ucunda iştirak edən müqəddəs okeanda yəni Ara ...

                                               

Ağac Ana

Ağac Ana - türk mifologiyasında ağac ilahə. Fərqli dillərdə Ağaç Ana olaraq da bilinər. Monqolcada Mod ve Modun Eçe olaraq deyilər. Yerlə göyü bir-birinə bağlayan həyat ağacı Uluqayını qoruyar. Bəzi türk tayfaları ağacdan törəndiklərinə inanarlar ...

                                               

Ağac Ata

Ağac Ata - türk mifologiyasında ağac tanrı. Fərqli dillərdə Ağaç Ata olaraq da tanınır. Monqolcada Mod və Modun Eçege olaraq deyilər. Bəzi Türk tayfaları məsələn, uyğurlar ağacdan törəndiklerinə inanarlar. İki çayın qovşağında yerləşən bir adacığ ...

                                               

Ağac iyesi

Ağac iyesi - tatar ve türk mifologiyasında ağacın qoruyucu ruhu. Müxtəlif dillərdə Ağaç İyesi olaraq da tanınar. Monqolcada Mod Ezen olaraq keçər.

                                               

Ağbuğa

Akbuğa - türk ve Altay mifologiyasında Tibb tanrısı. Akböğe olaraq da məşhurdur. Həkimlərin qoruyucusudur.Həkimlərin qoruyucusudur. Kolunda daşıdığı böyük ağ bir ilan ilə işarələniyər. Həkimlər ona dua edərlər və kömək diləyərlər. Əlində məlumatı ...

                                               

Ağca xan

Ağca xan - türk mifologiyasında əfsanəvi xaqan. Xeyir qüvvələri təmsil edir. Digər adları Ak han və Ağ xan dır. İnsanlığı qorumaqla vəzifələndirilmişdir. Ağ Dağda yaşayır. Ağ bir atı vardır. Doqquz məmləkəti idarə edir. Soylu olan insanların və x ...

                                               

Ağqula

Ağqula - Manas dastanında adı çəkilən əfsanəvi at. Manas Xanın ən əhəmiyyətli və birinci sırada gələn atıdır. Fövqəladə xüsusiyyətləri vardır, çox görkəmli və ağıllıdır, sahibinə sadiqdir, döyüşlərdə onunla birlikdə düşmənə vəziyyəti anlayaraq və ...

                                               

Ağsaçlı

Ağsaçlı - türk xalq mədəniyyətində qoca qadın, bir bölgənin tanınmış ən yaşlı qadını. Müxtəlif Türk dillərində Aksaşlı, Ağşaşlı, Akçaçtı olaraq deyilər. "Göksaçlı" təbiri də istifadə edilər. Yaxşı xüsusiyyətlərə malikdir. Əksəriyyətlə bu dünyada ...

                                               

Ağsaqqallı

Ağsaqqallı - Türk xalq mədəniyyətində qoca adam, bir bölgənin tanınmış ən yaşlı kişisi. Müxtəlif Türk dillərində Aksakallı, Akhagallı, Ağsagallı, Aksahaltı olaraq deyilər. "Göksakallı" təbiri də istifadə edilər. Yaxşı xüsusiyyətlərə malikdir. İns ...

                                               

Al Ana

Al Ana - Türk, Altay, Tatar, Yakut və Monqol mifologiyalarında pislik ilahəsidir. Hal Ana olarak da bilinir. Qırmızı rəngli geyimləri olan, qırmızı saçlı bir qadındır. Pis ruhlar olan Albıslarla bağlıdır. Çirkin, saçları dağınıq, gözləri qanlı, u ...

                                               

Alasığın

Alasığın - türk, altay və monqol mifologiyalarında müqəddəs geyik. Müxtəlif dillərində Alageyik və ya Alabolan ya da Alabuga olaraq da bilinər. Monqollar isə Kubamaral deyərlər. Göygeyik təbiri də istifadə edilər. Yalnız "Sığın" olaraq da ifadə e ...

                                               

Albasdı

Albastı - Türk və altay mifologiyalarında şər ruh və onun səbəb olduğu xəstəlik. Albastı bir varlığın adından daha çox, səbəb olduğu xəstəliyi ifadə edər. Albısın səbəb olduğu ruh xəstəliyi. Bəzi dillərdə Alvastı və ya Alpastı da deyilir. Albasma ...

                                               

Albıs

Albıs - Türk mədəniyyətində cadugər. Albız, Albas, Alpas və monqolcada Almas, Anadoluda Alkarısı olaraq da bilinər. Albastıya səbəb olan qırmızı rəngli pis varlıq. Çirkin, saçları dağınıq, gözləri qanlı, uzun dırnaqlı, uzun boylu, çox qüvvətli ol ...

                                               

Alığ xan

Alığ Xan – türk mifologiyasında korlar tanrısı. Bir dağ ruhudur. Alı Xan ve ya Alu Xan olaraq da bilinər. Kor bir qocadır. Koroğlu dastanındakı Kor Atanın arxaik versiyasıdır. Dağlardakı at sürülərini qoruyar. Qanadlı atlara görə kor olmuşdur.

                                               

Arçora

Arçura - türk və çuvaş mifologiyasında meşə cini. Arçuray olaraq da deyilər. Meşələrdə yaşayan şeytan, kötücül varlıq. Uzun saçlı, qara görünüşlü, bütün bədəni tüklərlə örtülüdür. İkisi qabaqda ikisi arxada dörd gözü var. Üç qolu və üç ayağı vard ...

                                               

Aya (Türk mifologiyası)

Aya - türk və altay mifologiyasında yaxşı ruh. Ayalar formasında çoxluq olaraq istifadə edilir. Xeyirxah ruhların və mələklərin ümumi adıdır. Əksəriyyətlə səmada yaşayarlar. 17 fərqli yaxşı ruh kateqoriyasının hamısını izah edər. Əleyhdarı Aza di ...