ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 298




                                               

Ana lövhə

Ana lövhə - kompüter sisteminin başlıca komponentlərini: prosessoru, operativ yaddaşı, şin kontrollerini, birləşdiriciləri və s. özündə saxlayan əsas lövhə. Yaddaş genişləndiriciləri və giriş-çıxış kartları da daxil olmaqla qalan lövhələr ana löv ...

                                               

Analoq-rəqəmsal çevirici

Analoq-rəqəmsal çevirici yaxud ARÇ - analoq siqnalı rəqəmsal siqnala çevirən qurğudur. ARÇ siqnalın diskretləşdirməsini və kvantlanmasını həyata keçirir. Analoq-rəqəmsal çeviriciləri adətən qarşılıqlı təsir edən bir neçə elementdən ibarətdir. Açı ...

                                               

Apache Hadoop

Apache Hadoop - Apache v2 lizenziyası ilə buraxılan, açıq kod, proqram təminatı framevorkudur. Apache Hadoop böyük həcmli verilənləri kompüter qruplarında paylanmış şəkildə emal edir və paylanmış şəkildə saxlayır. Apache Hadoop proqramlara minlər ...

                                               

Aralıq baş hərflər

Aralıq baş hərflər - sözün ortasında baş hərflər; məsələn, PostScript. Bax: CAMEL NOTATION, PASCAL NOTATION. Şirkətlər öz əmtəə nişanlarında belə qeyri-adi yazılışdan istifadə etdiyəndən, o, orfoqrafik cəhətdən düzgün hesab edilir. Belə qeyri-adi ...

                                               

Aralıq proqram təminatı

Aralıq proqram təminatı - 1. Üçqatlı sistemdə: istifadəçi interfeysi ilə verilənlər bazasına erişmə proqram təminatı arasındakı sistem. Bax: THREE-TIER ARCHITECTURE. 2. Tətbiqi proqram və əməliyyat sistemi arasında orta mövqe tutan proqram təmina ...

                                               

Arxa plan

Arxa plan və ya Fon Ekranda üzərində simvolların təsvir olunduğu rəngdir; məsələn, ağ fonda qara simvollar. Həmçinin, arxa plan istifadəçinin birdəfəyə bir neçə proqram və ya sənədlə işləyə biləcəyi sistemdə: verilmiş anda açıq olan, ancaq aktiv ...

                                               

Artımlı kompilyator

Artımlı kompilyator – proqramın yalnız dəyişdirilmiş bölümünü kompilyasiya edə bilən kompilyator. Adi kompilyatorlar modulları, yaxud proqramları bütövlükdə kompilyasiya edir.

                                               

ASCII

ASCİİ -İnformasiya mübadiləsi üçün Amerika Standart Kodu- ingilis əlifbası əsasında yaradılan simvol encoding sxemidir. Müasir simvol encoding sxemlərinin çoxu ASCİİ əsasında yaradılmışdır. 1963-cü ildə mətn tipli informasiyanın kodlaşdırılması ü ...

                                               

B-ağac

B-ağaclardan verilənlər bazasının indekslərinin yaradılmasında istifadə olunur. Sadə indeksli strukturda indeksin qiymətləri və onların yazılarından və ya sətirlərindən ibarət göstəricilər ardıcıl qaydada, adətən, artan sıra ilə saxlanılır. İndek ...

                                               

BASIC

BASIC dili – 1960-cı illərin ortalarında John Kemeney və Thomas Kurtz tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Hər nə qədər BASIC adının "Beginners All_purpose Symbolic Instruction Code" sözlərinin baş hərflərindən yaradıldığı deyilsə də, bu sözlərin da ...

                                               

Başlatmaq

Başlatmaq – istifadə üçün hazırlamaq. Verilənlər daşıyıcılarına, məsələn, disklər və ya lentlərə aid edildikdə, başlangıc durumuna gətirməkdə daçıyıcının səthinin keyfiyyətinin yoxlanılması, blokların nişanlanması, yükləmə informasiya blokunun ya ...

                                               

Baza verilənlərin proqramlaşdırma dilləri

Baza verilənlərin proqramlaşdırma dilləri - bu qrup dillər alqoritmik dillərdən həll etdiyi məsələlərə görə fərqlənir. İlk bazalar böyük informasiya massivlərinin emalına və müəyyən əlamətə görə bir qrup informasiyanın seçilməsinə ehtiyac olanda ...

                                               

Bekus-Naur forması

Bekus-Naur forması – formal dillərin sintaksisini təsvir etmək üçün metadil; Con U.Bekus və Piter Naur tərəfindən ALGOL dilinin təsvirində təklif olunub. Aşağıdakı dilin elementinin tərifi verilib:= | = | = 0 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 = ...

                                               

Beynəlxalq İnformatika Olimpiadası

Beynəlxalq İnformatika Olimpiadası ~ ru. Международная олимпиада по информатике ~ tr. Uluslararası Bilgisayar Olimpiyatları) – orta məktəb şagirdləri arasında informatika üzrə hər il keçirilən beynəlxalq yarış. BİO-nun keçirilmə ideyası 1987-ci i ...

                                               

BIOS

BIOS - əməliyyat sistemindən asılı olmayan, proqramlaşdırılan daimi yaddaş qurğusuna yazılan, eləcə də ekran, klaviatura və s. periferiya qurğuları ilə əməliyyatları nizamlayan proqram. Kompüter qoşularkən BİOS ilkin testləri yerinə yetirir və ço ...

                                               

Bit doldurma

Bit doldurma – ötürülən verilənlər axınına əlavə bitlərin artırılmasıdır. Bu ona görə edilir ki, hər hansı xüsusi bitlər ardıcıllığı yalnız qəti müəyyənləşdirilmiş mövqelərdə dursun. Məsələn, HDLC, SDLC və X.25 kimi verilənlərin ötürülməsi protok ...

                                               

Bit görüntüsü

Bit görüntüsü – ekranda, xüsusilə qrafik istifadəçi interfeysinə malik sistemlərdə əks etdirilməli olan görüntünü kompüterin yaddaşında təmsil edən ardıcıl bit massividir.

                                               

Bit massivi, rastr

Bit massivi, Rastr – geniş anlamda: bit görüntüsü. Konkret olaraq isə yaddaşda saxlanılan bit görüntüsünü təsvir edən struktur. Məsələn, əgər 0 ağ rəngi, 1 isə qara rəngi ifadə edərsə, onda 00000000 01111110 01000010 01000010 01111110 00000000 ağ ...

                                               

Bit müstəvisi

Bit müstəvisi – kompüter qrafikasında: birlikdə pikselin rəngini göstərən çoxqatlı bit toplusunun bir" qatı”; Ənənəvi olaraq pikseli göstərən bitlər ardıcılllığı yaddaşın bir baytında saxlanılır. Bit müstəvilərində isə pikselin bütün bitləri yadd ...

                                               

Bitkoin

Bitkoin kriptovalyutanın ilk nümayəndəsidir. 2008–ci ildə Satoshi Nakamoto ləqəbli bir şəxs və ya qrup tərəfindən Bitcoin şəbəkəsinin iş prinsipini və protokolun təsvirini əks etdirən" Bitkoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System” adlı məqaləsi ...

                                               

BlockNotary

BlockNotary - Blokçeynin bir maraqlı xüsusiyyəti onun zaman möhürü xüsusiyyətidir. BlockNotary bu xüsusiyyətdən istifadə edərək, şəbəkə əsasən müəyyən bir zamanda xüsusi məlumatların vəziyyətini təsdiqləyir. BlockNotary mərkəzləşdirilməmiş şəkild ...

                                               

Blucekinq

Blucekinq – Bluetooth simsiz şəbəkəsi vasitəsi ilə gözlənilməş şəkildə və sanki "heç bir yerdən" gəlməyən adsız mesajlarla telefon istifadəçilərini spamlama üsulu. Əsasən, əyləncə və tanışlıq üçün istifadə olunur. Bu mesajlaşma növündən istifadə ...

                                               

Borland Proqram Təminatı şirkəti

Borland Proqram Təminatı şirkəti -Proqram təminatı istehsalçısı olan şirkətdir. 2009-cu ildə Böyük Britaniyanın Micro Focus şirkəti tərəfindən alınıb. Şirkət 1981-ci ildə İrlandiyada üç danimarkalı – Nils Yensen, Ole Henriksen və Mogens Glad tərə ...

                                               

Brauzer

Brauzer, daha dəqiq sözlə Veb brauzer - istifadəçilərin veb-serverlər üzərindəki HTML səhifələrini açmasına imkan verən proqram təminatıdır. Bu proqram təminatları Azərbaycan dilində bəzən Veb səyyah da adlandırılır. Hazırda ən çox istifadə edilə ...

                                               

Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti

Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti – Fridrix Brokhauz və İlya Efron aksioner nəşr cəmiyyəti tərəfindən buraxılmışdır. Nəşr iki variantda buraxıldı – 41 əsas və 2 əlavə cild; 82 əsas və 4 əlavə cild. Hal-hazırda Brokhauz və Efronun ensikloped ...

                                               

Cərəyanın kəsilməsi

Cərəyanın kəsilməsi – cərəyan şəbəkəsində gərginliyin sıfıra düşməsi halı; cərəyanın tam kəsilməsidir. Buna bir çox amillər, o cümlədən təbii fəlakətlər və ya elektrik cihazlarındakı sıradançıxmalar səbəb ola bilər. Cərayanın kəsilməsi kompüteri ...

                                               

COBOL

KOBOL – 1959-cu ildə, ABŞ-dakı kompüter istehsalçıları, xüsusi sektor və dövlət sektorundakı kompüter istifadəçilərindən ibarət yaranan bir qrup tərəfindən inkişaf etdirilmişdir. Kobol dilinin inkişaf etdirilməsində məqsəd informasiya mübadiləsin ...

                                               

Computer Emergency Response Team

CERT/CC əlaqələndirmə mərkəzi Karnegi-Mellon Universitetinin Proqram Mühəndisliyi İnstitutunda PMİ 1988-ci ildə yaradılmışdı. CERT/CC PMİ-də işlənən Networked Systems Survivability NSS proqramının bir hissəsidir.

                                               

Cygwin

Cygwin - Windows əməliyyat sistemlərində çalışan və açıq kodlardan ibarət Unix ailəsinin simulatorudur. Başqa sözlə Unixdə etdiklərinizi, Windows mühitində etməyə imkan yaradır. Cygwin 1995-ci ildə yaradılmışdır. Bir çox GNU, Unix, Linux proqraml ...

                                               

Çadır seçdirmə

Çadır seçdirmə - qrafik istifadəçi interfeysində: birdən çox obyektin bir dəfəyə seçdirilməsi üsulu. Termin öz adını qırıq-qırıq cizgilərdən ibarət məhdudlaşdırıcı çərçivəni bildirən canlandırılmış effektdən götürüb; bu effektdən teatr çadırların ...

                                               

Çağırış-əlsıxma autentifikasiya protokolu

Çağırış-əlsıxma autentifikasiya protokolu - aşağıdakı kimi işləyir: Məsafədən giriş serveri kliyentə təsadüfi simvollar ardıcıllığından və öz adından ibarət sorğu göndərir. Məsafədən giriş kliyenti MD5 alqoritmi ilə sorğu və istifadəçinin parolun ...

                                               

Çarlz Bebbic

Çarlz Bebbic, London) - ingilis riyaziyyatçısı, filosofu və maşınqayırma mühəndisi. İlk hesablayıcı maşının ixtiraçısı. İngiltərə Kral Cəmiyyətinin üzvü olmuşdur.

                                               

Çox istifadəçili zindan (İnformatika)

Çox istifadəçili zindan - İnternet üzərindən mətn mesajları vasitəsilə oynanan fantastik rollu kompüter oyunlarının ümumi adı. Tipik MUD oyununda elflər, əjdahalar və bənzəri əfsanəvi varlıqlarla yanaşı savaşçılar, oğrular və maqlar kimi insani x ...

                                               

Çox sənədli interfeys (İnformatika)

Çox sənədli interfeys, ru. многодокументный интерфейс) - qrafik istifadəçi interfeysinin pəncərələrdən istifadəyə əsaslanan və pəncərələrin əksəriyyətinin bir ümumi pəncərənin daxilində yerləşməsini nəzərdə tutan təşkili üsulu. Bu interfeysdən fə ...

                                               

Çoxqatlı, çox təbəqəli (İnformatika)

Çoxqatlı, çox təbəqəli - 1. Elektron komponentlərini başqa qatlarla birləşdirmək üçün hər birinin öz naqillər toplusu olan bir neçə qatdan ibarət altlıqlı elektron çap lövhəsi. Qatların hamısı birlikdə vahid lövhə əmələ gətirir ki, ona inteqral s ...

                                               

Çoxməqsədli dil

Çoxamaclı dil - – Ada, Pascal, C, Forth və BASIC kimi ən müxtəlif məqsədlər və tətbiq sahələri üçün nəzərdə tutulmuş proqramlaşdırma dili. Bununla da universal dillər, yalnız verilənlər bazasında istifadə üçün nəzərdə tutulmuş SQL kimi dillərdən ...

                                               

Çoxprosessorlu emal (informatika)

Çoxprosessorlu emal - təxminən bərabər xarakteristikalara malik iki və ya bir neçə birləşdirilmiş prosessorun bir, yaxud bir neçə prosesi birgə yerinə yetirməsi rejimi. Çoxprosessorlu emal zamanı hər bir prosessor fərqli komandalar yığını ilə işl ...

                                               

Çoxtapşırıqlılıq (informatika)

Çoxtapşırıqlılıq - kompüterin eyni zamanda bir neçə tapşırığı yerinə yetirməsini təmin edən əməliyyat sistemininin iş rejimi. Buna uyğun olaraq əməliyyat sistemləri çoxtapşırıqlı və təktapşırıqlı deyə iki sinfə ayrılır. Çoxtapşırıqlılığın bir neç ...

                                               

Daxili qurğular (kompüter)

Kompüterin daxili qurğuları - kompüterin əsas işini təmin edən qurğulardır: Ana plata, keş-yaddaş, akkumulyator batareyaları); Qida bloku. Prosessorları qurmaq üçün adapterlər; Səs platası; Daimi yaddaş qurğusu Winchester, ROM; Prosessor – hesab ...

                                               

Daimi yaddaş qurğusu

Daimi yaddaş - enerjidən asılı olmayan yaddaş. Daxili və ya əsas yaddaşın bir hissəsidir. Daimi yaddaşın tutumu əməli yaddaşa nisbətən az olur və istifadəçilər oraya informasiya yaza bilmir. İnformasiya oraya kompüterin hazırlanması zamanı yazılı ...

                                               

Dairəli sxem

Dairəli sxem – xətlər və ya oxlar vasitəsilə birləşdirilmiş və üzərləri yazılı olan dairələrdən təşkil olunmuş diaqram ; bu dairəciklər proqramın və ya sistemin emal etdiyi verilənlərə tətbiq olunan əməliyyatları və ya prosedurları göstərir. Bu d ...

                                               

Daşma payı

Daşma payı – poliqrafiyada: fotoqrafiyaların, mətn bloklarının, yaxud başqa tərtibat elementlərinin kəsim xəttinə" yapışdırılması”, yaxud onun dışına çıxarılması. Daşma payı qoyulmadıqda kəsimdən sonra vərəqin qıraqları boyunca çap olunmamış zola ...

                                               

Demilitarizasiya zonası

Demilitarizasiya zonası - hərbçilərdən alınmış termindir, döyüş əməliyyatlarının hazırlanması və aparılması qadağan edilmiş əraziləri bildirmək üçün istifadə edilir. İnformasiya texnologiyaları sahəsində DMZ termini əsasən şəbəkə ekranının xarici ...

                                               

Dəyişən (proqramlaşdırma)

Dəyişən – proqramlaşdırmada: proqramın yerinə yetirilməsi zamanı dəyişən, müəyyən tip verilənləri özündə saxlayan adlı yaddaş sahəsi. Məsələn," check” adlanan dəyişən 12 ədədini özündə saxlaya bilər, ancaq proqram istənilən anda həmin qiyməti dəy ...

                                               

Dilmanc

Dilmanc layihəsi çərçivəsində Azərbaycan dili üçün dil texnologiyaların yaradılması və tətbiqi sahəsində işlər həyata keçirilir. Layihədəki əsas elmi tədqiqat istiqamətləri aşağıdakılardır: Azərbaycan dilindən digər dillərə və əksinə tərcümə sist ...

                                               

DNS qıfı

DNS qıfı – təmsil etdiyi domen adlarının istifadə edilməsinin qarşısını almaq üçün yalan informasiya verən DNS server. Hədəfdən asılı olaraq DNS qıfı həm konstruktiv, həm də destruktiv istifadə edilə bilər. İstifadələrdən biri botnetin koordinasi ...

                                               

DSL

DSL - rəqəmsal abunəçi xidməti deməkdir. Bu xidmət adi telefon xəttləri üzərindən istifadəçilərə saniyədə 25 meqabitə qədər endirmə sürəti verir.

                                               

Ekoloji informatika

İnformasiya amilinin ekologiyada xüsusi əhəmiyyəti vardır. İnformasiya alınmasının səmərəli sistemi olmadan müasir cəmiyyətin ekoloji ziddiyyətlərinin həlli mümkün deyildir. İnformasiya dairəsi fəaliyyətin elə sahəsidir ki, yalnız onun vasitəsilə ...

                                               

Ekspert sistemlər

Ekspert sistemlər - konkret predmet sahəsində mütəxəssis biliklərini özündə əks etdirən və az kvalifikasiyalı istifadəçilərə qərara gəlməkdə məsləhətçi olan mürəkkəb kompleks proqramlardır. Belə sistemlər konkret predmet sahəsində az təcrübəli mü ...

                                               

Elektrik konnektoru

Elektrik konnektoru - elektrik dövrəsini mexaniki olaraq birləşdirib-ayırmaq üçün nəzərdə tutulmuş elektrotexniki qurğu. Adətən iki və ya daha artıq hissədən ibarətdir: çəngəl və ona uyğun rozet. Məişətdə çox vaxt "şteker" ing. stecker sözü ilə d ...