ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 307




                                               

Böyük Yarıq

Astronomiyada Böyük Yarıq- Günəş Sistemi ilə Süd Yolu qalaktikasının Oxatan qolu arasında uzanan örtülü, qeyri-parlaq, molekulyar toz buldudunun birləşməsidir. Bu buludlar Yerdən 800-1000 parsek məsafədə yerləşir. Buludlar 1 milyon günəş kütləsi ...

                                               

Buran (kosmik gəmi)

Buran orbital gəmi, raket təyyarə tipli sovet çoxişlədilən kosmik nəqliyyat sistemidir. "Enerji-Buran" proqramı əsasında hazırlanan raket təyyarədir. Buran amerikalıların Speys Şattl analoji proyektinə cavab olaraq yaradılmışdır. İlk və yeganə uç ...

                                               

Fila (enmə aparatı)

Fila - kometə endirilmək üçün nəzərdə tutulan aparat. Aparat Avropa Kosmik Agentliyi tərəfindən işlənib hazırlanmışdır. Fila "Rozetta" kosmik aparatında yerləşdirilmiş və 67P/Churyumov–Gerasimenko kometinin tədqiq edilməsi məqsədilə 2 mart 2004-c ...

                                               

Kosmik fəza

Kosmik fəza - Yerin atmosferindən kənarda və digər kosmik cisimlər arasında yerləşən amma kosmik cismlər istisna olmaqla kainatın geri qalan hissəsində sonsuz olduğu düşünülən boşluğa verilən addır. Orta istiliyi -271 °C, mütləq sıfır nöqtəsi isə ...

                                               

Kosmik gəmi

Kosmik gəmi - kosmosa uçmaq üçün istifadə edilən nəqliyyat vasitəsi, gəmi və ya aparatdır. Kosmik gəmilərin məqsədlərinə kommunikasiya, Yerin müşahidəsi, meterologiya, naviqasiya, kosmosda koloniyaların yaradılması, planetlərin tədqiq edilməsi və ...

                                               

Kosmik məkik

Kosmik məkik - ABŞ-da NASA tərəfindən yaradılmış kosmik gəmi tipidir. ABŞ-da raket inkişafı ərəfəsində yerə geriyə qayıda bilən gəmi konsepti işlənilir. Bu bir dəfə tətbiq olunan raketlərə nisbətən xərclərə qənaət verməli idi. Ancaq bu məqsədi əl ...

                                               

Kosmik tullantı

Kosmik tullantı, insanlar tərəfindən yaradılan, lakin artıq heç bir faydalı məqsədə xidmət etməyən Yer ətrafındakı orbitdəki cisimlərin məcmusudur. Bunun ilk nümunəsi, kosmosa ilk insan addımı olan Sputnik I süni peykidir. 4 oktyabr 1957-ci ildə ...

                                               

Kosmonavt

Kosmonavt - kosmik uçuşlar zamanı kosmik texnikanın sınağını və istifadəsini həyata keçirən şəxs. Kosmik uçuş anlayışı ölkələrə görə fərqlənir. Beynəlxalq Aeronavtika Federasiyasının FAI təsnifatına görə yüksəkliyi 100 km-dən, ABŞ Hərbi Hava Qüvv ...

                                               

Qaçınma zonası

Qaçınma zonası səmanın Bizim Qalaktika tərəfindən gizlənmiş hissəsidir. Qaçınma zonası Süd yolunun Qalaktika mütəvisindən hər iki tərəfdə təxminən 10°-dir. 1878-ci ildə İngilis astronomu Riçard Proktor öz məqaləsində Con Hersşelin Dumanlıqların Ü ...

                                               

Marsın məskunlaşdırılması

Marsın məskunlaşdırılması - Marsın insanların məskəninə çevrilməsinə verilən ad. Bu planet çoxlu elmi tədqiqatın diqqət mərkəzindədir. Marsın səthi və şəraiti Yer kürəsindən sonra Günəş sistemindəki ən qonaqpərvər planetdir. Veneradan başqa Marsd ...

                                               

Persey qolu

Persey qolu - Südyolunun iki böyük spiral qolundan biridir. Digər böyük spiral qol qalxan-sentavr qoludur. Persey qolu, uzun Südyolu çubuğunun mərkəzdən uzaq olan son qismindən kənara doğru uzanır. Südyolu iki böyük və çoxlu sayıda kiçik qoldan m ...

                                               

Proton (raket)

Proton - Rusiya daşıyıcı raketi. Raketdən ağır yüklərin kosmosa çıxarılması üçün istifadə olunur. Proton avtomatlaşdırılmış kosmik aparatları həm Yerin orbitinə, həm də açıq kosmosda uzaq məsafələrə daşıya bilir. "Proton" XX əsrin 60-cı illərinin ...

                                               

SETI@home

SETI home və ya "SETI at home" - SETI-yə aid bir elmi layihənin adıdır. Bu layihə kainatda - kosmosda zəkalı varlıqların axtarmasıdır. SETI home yerdənxaric sivilizasiyaların radiosiqnallarının axtarılması məqsədilə könüllülərin kompüterlərinin s ...

                                               

Süni peyk

Süni peyk - yerin ətrafında pilotsuz uçan kosmik aparat. Yerin ətrafında hərəkət etmək üçün aparat birinci kosmik sürətdən bir az artıq sürətə malik olmalıdır. Onlar 150–160 km-dən bir neçə min km məsafədə olan hündürlükdə uçurlar. Uçma hündürlüy ...

                                               

Təbii peyk

Peyk - kosmosda başqa bir obyekt ətrafında müəyyən trayektoriya ilə fırlanan obyektdir. Süni və təbii peyklər mövcuddur. Beynəlxalq Astronomiya İttifaqının 24 avqust 2006-cı ildəki qərarına əsasən mərkəzi cisim planet, asteroid ətrafında fırlanan ...

                                               

Tovuz quşu dağı

Tovuz quşu dağı - Marsda sönmüş vulkan, Farsida əyalətində, Martian ekvatorunun yaxınlığında yerləşir. Vulkanın şimalında Askriys dağı vulkanı və cənubunda isə Arsiya dağı vulkanı yerləşir. Günəş sistemindəki ən yüksək dağ olan, Olymp, şimal-qərb ...

                                               

UY Scuti

UY Scuti qalxan bürcündə yerləşən dəyişkən qırmızı ifratnəhəng ulduzdur. Radiusuna görə Stephenson 2-18 ulduzundan sonra ən böyük ulduzdur. 1.708 R ⊙ radiusu ilə Günəşdən 5 milyard dəfə böyük həcmə malikdir. Yer planetindən təqribi olaraq 9.500 i ...

                                               

Ümumdünya Kosmos Həftəsi

Dünyanın əksər ölkələrində hər il 4-10 Oktyabr Ümümdünya Kosmos Həftəsi kimi qeyd olunur. Ümumdünya Kosmos Həftəsinin məqsədi kosmik elmlərin və texnologiyanın müasir cəmiyyətin inkişafındakı rolunu işıqlandırmaqdır.

                                               

Abşeron rayonu iqlimi

Abşeron rayonu iqlimi - Abşeron rayonu ərazisində yayı quraq keçən mülayim-isti yarımsəhra iqlimi hakimdir. Havanın orta temperaturu 10-140C, yanvarın temperaturu - 30C, iyulunku isə 20-270C arasında olur. Günəşli saatların illik miqdarı 2440-244 ...

                                               

Acınohur kadastr rayonu

Bu kadastr rayonuna Qax, Şəki, Goranboy, Yevlax ve Samux rayonlarının qış otlaqları sahələri daxildir. Böyük Qafqaz təbii vilayətinin cənub yamaclarında yerləşən rayon Acınohur düzünü və Xocaşen otlaqlarını əhatə edir. Rayonun dəniz səviyyəsindən ...

                                               

Asiyanın landşaftı

Cənubi Asiya və Ön Asiyanın cənub – qərbi, İran yaylasının cənubi Paleotropik, qalan ərazi isə Qolarktikaflora sahələrinə daxildir. Bu iki flora sahəsində geoloji tarix boyu və xüsusilə kaynazoyda bütün üzvi aləm, o cümlədən bitki örtüyü tamamilə ...

                                               

Balakən-Katex ekogeokimyəvi landşaft rayonu

Balakən Katex ekogeokimyəvi landşaft rayonu - Bu ərazidə Böyük Qafqazın cənub yamacı ərazisi üçün səciyyəvi olan bütün duzlaşma tiplərinə,tipomorf makroionlara görə ayrılmış bütün geokimyəvi landşaft siniflərinə təsadüf edilir.

                                               

Böyük Qafqazın arid meşə-kol landşaftları

Arid meşə-kol landşaftlar - Landşaft kompleksinin əhatə etdiyi ərazidə yayı quraq keçən mülayim isti və qışı quraq keçən mülayim isti iqlim tipi hakimdir. Havanın orta illik temperaturu +6 -14 0, 10 0 -dən artıq aktiv temperaturun illik cəmmi 160 ...

                                               

Böyük Qafqazın cənub-şərq hissəsinin dağ-meşə landşaftları

Cənub-şərq hissəsinin dağ-meşə landşaftları - Böyük Qafqazın cənub-şərq hissəsində dağ-meşə landşaft kompleksləri 600-700m və 2000-2200 m mütləq yüksəkliklər arasında olan sahələri əhatə edərək, əsasən Girdimançayla-Pirsaatçay arasındakı ərazilər ...

                                               

Böyük Qafqazın qayalıq subnival kompleksləri

Böyük Qafqazın qayalıq subnival kompleksləri - Bu tip komplekslər tədqiq olunan ərazinin əsasən 3100-3200 m-dən yüksək olan suayrıcı qurşaq zonasında, konkret olaraq Baş Qafqaz silsiləsinin Babadağ-Salavat hissəsini əhatə edir. Burada yamacların ...

                                               

Ceyrançöl alçaq dağlığın landşaftları

Ceyrançöl alçaq dağlığı Azərbaycanın intensiv kənd təsərrüfatının həm əkinçilik, həm də heyvandarlığın inkişaf etdiyi regionlardan biridir. Tədqiq olunan ərazi Azərbaycanın qış otlaqları içərisində özünün əlverişli iqlimi, zəngin bioloji məhsulda ...

                                               

İsmayıllı-Lahıc ekogeokimyəvi landşaft rayonu

İsmayıllı Lahıc ekogeokimyəvi landşaft rayonu -Kimyəvi analizlərin nəticələrinə görə bu rayonun əksər əraziləri üçün sulfatlı-natriumlu zəif minerallaşma səciyyəvidir.

                                               

Qanıx-Əyriçay ekogeokimyəvi landşaft rayonu

Qanıx-Əyriçay ekogeokimyəvi landşaft rayonu -Baş Qafqaz silsiləsinin cənub yamacından başlanan çayların gətirmə materiallarının akkumulyasiya sahəsi kimi səciyyələnir.

                                               

Quru-çöl landşaft kompleksi

Quru-çöl landşaft kompleksi - Yarımsəhra landşaftları ilə tipik çöllər arasında keçid təşkil edən bu landşaft tipi Abşeron yarımadasında kiçik sahələrlə parçalanmış areallarla yayılmışdır. Ərazinin relyefi platoşəkilli yüksəkliklər və təpəli-tirə ...

                                               

Landşaft komplekslərinin ekoloji qiymətləndirilməsi

Ekoloji vəziyyəti saxlamaq, sabitləşdirmək üçün landşaft komplekslərinin qiymətləndirilməsi vacib məsələ sayılır. Azərbaycanın landşaft komplekslərini qiymətləndirmək ilkin material kimi torpaq xəritələrindən, torpaq-eroziya və torpaqların mühafi ...

                                               

Meşə

Meşələr. Nisbətən böyük və ya kiçik sahədə yerləşən, bir-birinə və bitdiyi şəraitə, yəni bitkilərə, iqlimə, heyvanlar aləminə və s. təsir edən, burada birgə və ziddiyət şəraitində inkişaf edən ağac bitkiləri topluluğuna "meşə" deyilir.Meşələrin b ...

                                               

Mədəni landşaft

İnsanın təsərrüfat fəaliyyətinin təsirini görməmiş təbii landşaftdan fərqli olaraq Mədəni landşaft daima insanın təsiri və nəzarəti altında olur. Səhra içərisində vahə, çöl zonasında zəmi, bağ, üzümlük, tropik meşələr arasında çay kolu, banan pla ...

                                               

Sincan-Qəbələ ekogeokimyəvi landşaf rayonu

Sincan Qəbələ ekogeokimyəvi landşaf -Rayonu digər ekogeokimyəvi landşaft rayonlarından fərqləndirən ən mühüm cəhət burada ekoloji gərginliyi yaradan amillər içərisində antropogen amilin üstün olmasıdır.

                                               

Şəki-Oğuz ekogeokimyəvi landşaft rayonu

Şəki Oğuz ekogeokimyəvi landşaft rayonu -Ekogeokimyəvi rayonun mərkəzi hissəsində sulfatlı-natriumli duzlar,şimal-qərb və cənub-şərq hissələrində isə,sulfatlı-natriumlu-kalsiumlu və sulfatlı-natriumlu-maqneziumlu duz birləşmələri üstünlük təşkil ...

                                               

Texnogenez

Texnogenez – təbii mühiti dəyişərək süni təbiət yaradan insanın qlobal texniki fəaliyyəti. Bunun nəticəsində relyefin texniki formaları, texnogen landşaftlar, texnogen səhralar və akvatoriyalar, həmçinin süni bitki sortları və heyvan cinsləri əmə ...

                                               

Törəmə landşaftlar

Törəmə landşaftlar - təbii-antropogen landşaftlar olub hazırda və ya keçmişdə insanın təsərrüfat fəaliyyəti nəticəsində ilkin landşaftların yerində formalaşmış landşaftlar. Bu landşaftlar özü-özünü təbii nizamlama prosesləri sayəsində on illər və ...

                                               

Yarğan

Yarğan - nisbətən hündür-düzənlik sahələrə aid olur. Yarğanın baş tərəfində eroziya daha şiddətli gedir. Meşənin olmaması və yamacların şumlanması yarğanın genişlənməsinə səbəb olur. Yaylaq zonasında intensiv mal-qara otarılması İlə əlaqədar bitk ...

                                               

Yarımsəhra landşaft kompleksi

Yarımsəhra landşaft kompleksi - Yarımsəhralar Abşeron yarımadasının böyük bir hissəsinin əhatə edir. Bu da iqlimin quraq olması, relyefin alçaq olması və süxurların litoloji tərkibi ilə əlaqədardır.

                                               

İfratkeçiricilik

İfratkeçiricilik - bəzi materialların müəyyən temperatur həddində sıfır elektrik müqavimətinə malik olma xüsusiyyətidir. İfratkeçiricilik halına gələ bilən onlarla element, xəlitə və keramik materiallar məlumdur. İfratkeçiricilik kvant hadisəsidi ...

                                               

Antrapogen dövr

Antropogen Dövr - Stratiqrafik şkalanın son sistemi və Yerin geoloji tarixinin son dövrü, hazırda davam edir.A.d. üzvi aləmin inkişafında mühüm dəyişikliklər baş vermişdir ki, bu da insan cəmiyyətinin yaranması və inkişafıdır. Müddətinə görə bəra ...

                                               

Həmişəyaşıl tropika

Cənubi Amerikada Amazon çayı hövzəsində, Orinokoda başdan-başa böyük massiv şəklində, Afrikada Konqo, Niger və Zambezi çayları hövzələrində və Madaqaskar adasında həmçinin Yeni Qvineya adalarında yayılıb.

                                               

Qoruyucu meşələr

Qoruyucu meşələr öz meliorativ və mühit yaradıcı xüsusiyyətləri ilə müxtəlif obyektləri əlverişsiz təbii və antropogen amillərin təsirindən qoruyan təbii və süni meşələr. Azərbaycan Respublikasının bütün meşələri I-qrupa aid edildiyi üçün qoruyuc ...

                                               

Meşə sərhədləri

Meşənin aşağı sərhəddi- boreal iqlim şəraitində dağ meşələri aşağı sərhədində meşə-çöl vasitəsilə meşəsiz çöllərlə əvəz olunur. Meşənin meşə-çöl və çöllə əvəz olunmasına səbəb yağıntının az və havanın nisbi rütubətliyinin aşağı olmasıdır. Belə qa ...

                                               

Meşə ziyanvericiləri

Meşəyə, əsasən, ziyan verən cücülər sinfidir, bir qədər az ziyanvericilərdən bəzi gənələri, çoxayaqlıları, ibliz, məməlilər. Bu heyvanların verdiyi ziyan yarpaqların, tumurcuqların, çiçəklərin, meyvələrin toxumların, budaqların, qabıqların, ağacı ...

                                               

Yarus (geobotanika)

Yarus – biosenoz və aqrosenozda həm assimlyasiya edən, həm də adsorbsiya edən və ehtiyat toplayan hissələrinin yerləşdiyi qat. Əsas qat əsas yarus, alt qatlar isə ikinci, üçüncü yarus adlanır. Yaruslarda çətirlər və biohorizontlar ayrıla bilər. O ...

                                               

Kaustobiolitlər

Kaustobiolitlər - orqanizmlərin qalıqlarından və çürüntü məhsullarından əmələ gəlmiş bərk və maye süxurlar.

                                               

Kəsmik

Kəsmik – insan orqanizmi üçün faydalı qidalardan biri olan, qatılaşmış sud məhsulu. Azərbaycanda xalq arasında kəsmik hazırlamaq üçün təzə sağılmış südə bir qədər qatıq əlavə edilir və ocağa qoyulur, süd qaynama dərəcəsinə çatanda kəsilir çürüyür ...

                                               

El-Ninyo

Cənub tərəddüdü və El-Nino – bu qlobal okean atmosfer hadisəsidir. El-Nino Sakit okeanın xarakterik cəhətidir. El-Nino və La-Nina isp. La Niña - qız, qız uşağı Sakit okeanın şərq hissəsinin tropiklərdəki səth sularının tempratur qərarsızlığıdır. ...

                                               

Gecə göyqurşağı

Gecə göy qurşağı - ayın düşən işığı sayəsində meydana gələn göy qurşağı. Günəşin təsiri ilə meydana gələn göy qurşağından yalnız parlaqlığının azlığına görə fərqlənir. Günəş göy qurşağında olduğu kimi onunda radiusu eynidir və hər zaman göyün Ayı ...

                                               

Qum fırtınası

Qum fırtınası və ya toz fırtınası - quraq və yarı quraq bölgələrdə məşhur olan meteoroloji hadisə. Qum fırtınası, Bora cəbhəsinin zəif qum və tozun uçurulduğunda ortaya çıxar. Hissəciklər, uçurulma və dayandırılma ilə nəql edilər və bir yerdə tor ...