ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 311




                                               

Maddi nöqtə

Maddi nöqtə - sıfır ölçülərin abstrakt həcmi. Fizikada real cismin ideallaşdırılmış təsviri hesab edilir. Maddi nöqtə kimi konkret situasiyada ölçüsü və forması nəzərə alınmayan kütlə götürülür. O mexaniki sistemin yalnız irəli-geri hərəkətə mali ...

                                               

Maqnit seli

Maqnit seli – maqnit induksiya vektorunun modulu,səthin sahəsi və maqnit induksiya vektoru ilə səthin normalı arasındakı bucağın kosinusu hasilinə bərabərdir. Φ=BS.cosα. Əgər naqil çərçivə sabit ω bucaq sürəti ilə maqnit sahəsində fırlansa ondan ...

                                               

Maye

Maye - maddənin aqreqat vəziyyətlərdən biri. Onun digər aqreqat vəziyyətlərdə fərqi mexaniki təsir nəticəsində həcmini saxlayaraq formasını dəyişə bilməsidir. Sıvı maddənin qaz və bərk halı arasında orta haldadır. Sıvını təşkil edən molekulların ...

                                               

Mezoskopik fizika

Mezoskopik fizika - qatı hal fizikasının bir hissəsi olub, sistemin mikroskopik və makroskopik ölçüləri arasındakı aralıq ölçüdə xassələrini öyrənən sahədir. 1981-ci ildə Van Kampen tərəfindən daxil edilmişdir. Bir çox effekt və hadisələr var ki, ...

                                               

Mikrodalğalar

Mikrodalğalar - tezlikləri ümumi olaraq 300 - 300.000 MHz intervalında olan elektromaqnit dalğaları. Mikrodalğalar elektromaqnit dalğaları şəklində yayılırlar. Mikrodalğalar radarlarda, mikrodalğalı sobalarda, mobil telefonlarda, kabelsiz İnterne ...

                                               

Nəzəri fizika

Nəzəri fizika - fizikanın obyektlərin və sistemlərin riyazi modellərindən və mücərrədliyindən yararlanaraq təbiət və kainatda baş verən hadisələri izah eləməyə, təxmin eləməyə və səmərəliləşdirməyə çalışan bölməsidir. Eksperimental fizikanın "əks ...

                                               

Nisbilik nəzəriyyəsi

Nisbilik nəzəriyyəsi Albert Eynşteyn tərəfindən 1905-ci ildə xüsusi nisbilik nəzəriyyəsi və 1916-ci ildə ümumi nisbilik nəzəriyyəsi olmaqla irəli sürülmüş məkan və zaman haqqında fiziki nəzəriyyədir. Xüsusi nisbilik nəzəriyyəsinə görə zamanın ged ...

                                               

Normal atmosfer təzyiqi

Normal atmosfer təzyiqi – dəniz səviyyəsində 0°S temperaturda atmosfer təzyiqi. Normal təzyiq orta hesabla 760 mm hundurlukdə olan civə sutununun təzyiqinə deyilir. Hava yer səthinin hər bir 1 sm 2 -nə 1 kq təzyiq edir. Normal atmosfer təzyiqi 45 ...

                                               

Nüvə batareyası

Nüvə batareyası – elektrik cərəyanı mənbəyi. Radioaktiv parçalanma nəticəsində ayrılan enerjini bilavasitə elektrik enerjisivə çevirir. Ən sadə nüvə batareyası radioaktiv şüalanma mənbəyindən və ondan dielektrik təbəqə ilə ayrılmış kollektordan i ...

                                               

Nüvə qüvvələri

Nüvə qüvvələri - nüvə zərrəcikləri arasında təsir edən və onları nüvədə saxlayaraq atom nüvəsinin yaranmasına səbəb olan qüvvələr. Nüvə qüvvələri güclü qarşılıqlı təsirə aiddir, təbiəti hələlik dəqiq məlum deyil və iki istiqamətdə öyrənilir.

                                               

Parallaks

Parallaks - müşahidəçinin yerini dəyişdiyi zaman hər hansı obyektin vəziyyətinin görünən dəyişməsidir. Və ya, hər hansı bir obyektin iki müxtəlif müşahidəçi tərəfindən iki fərqli nöqtədən izlənməsidir. Bu zaman müşahidəçilərin gözlərindən çıxaraq ...

                                               

Radiorabitə

Radiorabitə - XX əsrin əvvəllərindən istifadəyə verilmiş bir telekommunikasiya sistemidir. Bu sistem elektromaqnit dalğaları hesbına əmələ gəlir və verilənləri almaq və ötürmək qabilliyətinə malikdir.Onu elmə Qulyelmo Markoni gətirmişdir. Sistem ...

                                               

RHIC

Relativist Ağır İon Toqquşdurucu Gerçək zaman maşını ilə kainatın başlanğıcının tapılmasını təsəvvür edin. Relativist nisbi ağır ion toqquşdurucunun en. RHIC – RAİT çevrəsinin uzunluğu 2.5 mildir ~4.0 km və 700 nəfər adam tərəfindən nəzarət edili ...

                                               

Səs dalğaları

Səs dalğaları -tezliyi 16Hs ilə 20000 Hs arasında olan mexaniki dalğaların elastiki mühitdə yayılaraq insan qulağına çatdıqda səs duyğusu yaratmasıdır. Defektoskopiya - ultra səs impulslarını qeyde almaqla cisimlərdəki deffekti,onun yerini ve olç ...

                                               

Siklotron

Siklotron - bir növ hissəcik sürətləndiricisidir. Siklotronlar yüklü hissəcikləri yüksək tezlikli alternativ gərginlik istifadə edərək sürətləndirir. Siklotrona tətbiq olunan gərginlik elektromaqnetik sahə meydana gətirərək hissəciklərin dövri hə ...

                                               

Termoelektron emissiya

Termoelektron emissiya - yüksək tempraturun köməyi ilə elektronun metaldan ayrılması hadisəsi. İlk dəfə 1881‐ci ildə Amerika ixtiraçısı Tomas Edison tərəfindən aşkar edilmişdir. O, kömür elektrodlu közərmə lampaları ilə təcrübələr apararkən lampa ...

                                               

Ümumi fizika

Ümumi fizika - texniki ali məktəblərdə fizika kursunun ümumi adı. Fizika elminin bütün bölmələri haqqında xülasə məlumat verir. Kursun tədris proqramı ali məktəbin xüsusiyyətindən asılı olaraq müəyyənləşdirilir. Ümumi fizika kursu bir qayda olara ...

                                               

VKB metodu

VKB metodu – Kvant mexanikasında kvaziklassik yaxınlaşmadır. Bu metod klassik trayektoriyalar, kvant spektri və dalğa funksiyası arasında əlaqə qurur, belə ki, dalğa funksiyası klassik təsir vasitəsilə ifadə olunur. Bu metod 1926-ci ildə bir-biri ...

                                               

Volta qövsü

Volta qövsü və ya elektrik qövsü - güclü cərəyan mənbəyinin qütblərinə qoşulmuş iki naqilin əks uclarını bir‐birinə toxundurub sonra bir neçə millimetr məsafəyə uzaqlaşdırıldıqda bu naqillərin ucları arasında yaranan parlaq işıq saçan alov hadisə ...

                                               

Mərz çəkmə

Yer ölçmə işləri bütünlükdə iki böyük bölməyə bölünür: Yer üzünün necə olduğu göstərmək. plani metre. Yerin bəlli bir sahəsinin alçaq-ucalarını xəritə üstündə göstərməkalti metre.

                                               

Miqyas (xəritə)

Sadəcə miqyas Onun bütün şəkli 1 N 1000 {\displaystyle 1 \over N1000} belədir. O ölkələrdə işlənir ki metrik sistemlidirlər və belə göstərir ki 1mm xəritə üzərində, N metr yer üzərinə bərabərdir. Örnək: 1 25000 {\displaystyle 1 \over 25000} yəni ...

                                               

Taxeometr

Taxeometr - ən çox topoqrafiya işlərində işlənən optik cihazdır. Əski ölçü cihazların avtomatlaşdırılmışıdır.

                                               

Amasiya (qitə)

Amasiya -, 20 milyon il sonra reallaşması gözlənilən superqitə. Avrasiya ilə Amerika birləşərək Berinq Boğazını bağlayaraq Amasiya yaranacaq. Avrasiya ilə Amerika birləşərək super qitə olacaq. 200 milyon il sonra iki qitə bir-birindən ayrılaraq; ...

                                               

Derivatoqrafiya

Derivatoqrafiyanın əsası differensial termiki analizin DTA başqa fiziki və ya fiziki-kimyəvi metodların, məsələn termoqravimetriya TG, dilatometriya, kütlə spektrometriya, spektroskopiyanın birləşdirilməsilə qoyulub. DTA – TG analizində termiki e ...

                                               

Lümenesensiya

Lümenesensiya - mineralların kənar təsirlərlə əlaqədə olduqda göstərdikləri parlaqlıq, işıqlanma. Müəyyən qrup minerallar özlərindən işıq şüası buraxırlar. Mineralların bu xassəsi müxtəlif səbəblərdən ola bilər: bəzi mineralları qızdırarkən, bəzi ...

                                               

Toni dövrü

Toni - Neoproterozoy erasının ilk dövrüdür. Bu dövr təxminən 1000 milyon il əvvəldən 720 milyon il əvvələ qədər dəvam etmişdir. Toni, Mezoproterozoy erasının Steni dövründən əvvəl və Kriogen dövründən sonrakı dövrdür. Orta Steni zamanı meydana gə ...

                                               

Aqroekosistem

Aqroekosistemlər – kənd təsərrüfatı ilə fəaliyyəti prosesində insan tərəfindən dəyişdirilən ekosistemdir. Aqroekosistemlərə kənd təsərrüfatı tarlaları, bağlar, üzümlüklər, tarlaqoruyucu, tarlaətrafı meşə zolaqları və digər insanlar tərəfindən dəy ...

                                               

Alaq

Alaq – becərilən bitkilər arasında özbaşına bitən bitki. Azərbaycanda pambıq tarlalarında 92, qarğıdalı və yonca sahələrində müvafiq olaraq 120 və 125, payızlıq taxıl zəmilərində 152, tərəvəz əkinlərində 25, üzüm bağlarında 148 növ alaq bitir. Al ...

                                               

Bağçılıq

Bağçılıq - əhalinin meyvələrə olan daxili tələbatını ödəmək üçün mədəni halda becərilən ağaclardan qısa müddətdə daha çox səmərə verməsini təmin etməyə istiqamətli, əhəmiyyətli bir fəaliyyətdir. Azərbaycanda bağçılığın qədim tarixi vardır. Torpaq ...

                                               

Bonus

Bonus – faydalı qazıntıları şirkətlərə istismara verdiyi üçün həmin ehtiyatların üzərində mülkiyyət hüququnu saxlayan dövlətə buna görə ödənilən vəsait. Bonus hasilatın pay bölgüsü sazişlərinin imzalanması və ya icrası ilə bağlı hökumətə ödənilən ...

                                               

Brend

Brend - marketinq termini, firma, onun məhsulu və ya xidməti haqqında tam informasiya. Brend deyiləndə hər hansı şirkətin və ya məhsulun özünəməxsus və onu bazardakı digər rəqiblərdən fərqləndirən ad və ya imici nəzərdə tutulur. Brendinq keyfiyyə ...

                                               

Cini indeksi

Cini indeksi – gəlirlərin təmərküzləşmə əmsalı, gəlirin bölgüsündə qeyri-bərabərlik dərəcəsini miqdarca qiymətləndirməyə imkan verən statistik göstəricidir. Onun bərabər bölgüsü zamanı hər bir qrup öz sayına mütənasib olaraq gəlir əldə edir. Qeyr ...

                                               

Əmtəə fetişizmi

Əmtəə fetişizmi – əmtəə istehsalı şəraitində istehsal münasibətlərinin insanlar arasında maddiləşməsi. Bu anlayışın özü tamamilə Karl Marksa məxsusdur. Əmtəə fetişizminin mahiyyəti insanlar arasındakı münasibətlərin əşyalaşmasında, əşya-əmtəənin ...

                                               

Fayda

Fayda - İqtisadiyyatda nisbi məmnunluğun ölçüsüdür. Bu ölçü istehlakçının seçimini və ümumi rifah vəziyyətini izah etmək üçün istifadə olunur. Utilitarianizm doktrinası faydanın maksimallaşdırılmasını cəmiyyətin nizamedici mənəvi meyar kimi görür ...

                                               

Fişer effekti

Fişer effekti inflyasiya ilə nominal faiz dərəcəsi arasındakı əlaqəni əks etdirir. İqtisadiyyatda iki faiz dərəcəsi fərqləndirilir: nominal faiz dərəcəsi və real faiz dərəcəsi. Nominal faiz dərəcəsi bankdan və ya digər maliyyə qurumundan verilən ...

                                               

Foreks

"Foreks" - dövlətlərarası valyuta dəyişdirmə bazarıdır. Bu iş dünyanın ən böyük maliyyə bazarlarının əli ilə həyata keçirilir və böyük banklar, ortaq şirkətlər, spekulyantlar, dövlətlər, başqa maliyyə bazarları və qurumları arasında həyata keçiri ...

                                               

Françayzinq

Françayzinq, kommersiya münasibətləri növü - bazar subyektləri arasında münasibətlər növü, bir tərəf digər tərəfə müəyyən haqqa öz biznez-modeli əsasnda özünə məxsus biznes növü ilə məşğul olmağa icazə verir. Françayzinq - digərinin haqq əsaında ...

                                               

Hiks tələb funksiyası

Mikroiqtisadiyyatda istehlakçının Hiks tələbinə müvafiqliyi ona təyin edilmiş fayda gətirən və xərclərini minimallaşdıran məhsulların dəstəsinə tələbi bildirir. Əgər bu müvafiqlik müəyyən bir funksiyadır, onda ona Hiks tələb funksiyası, və ya əvə ...

                                               

İdarə olunan üzən məzənnə rejimi

İdarə olunan üzən məzənnə rejimi - valyuta məzənnələrinin bazardakı tələb-təklifə uyğun olaraq gündəlik dəyişməsi ilə yanaşı, həm də mərkəzi banklar tərəfindən valyuta alış-satışı yolu ilə yerli valyutanın məzənnəsinə müdaxilə edilməsi ilə xarakt ...

                                               

İpoteka

İpoteka krediti - öhdəliyin icrasının təmin edilməsi üsulu olaraq daşınmaz əşyaların və rəsmi reyestrdə üzərində mülkiyyət hüquqları qeydə alınan daşınan əşyaların girovudur. İpoteka qoyan ipoteka predmeti olan əşyanı girov qoyan şəxsdir. İpoteka ...

                                               

Kartel

Kartel - müəyyən bir sahənin bir sıra müəssisələrini birləşdirən kapitalist inhisar birliyi formasıdır. Kartel inhisarın elə bir formasıdır ki, onun iştirakçıları istehsal vasitələri üzərində xüsusi mülkiyyət hüququnu saxlayır, istehsal ve satışı ...

                                               

Laboratoriya

Laboratoriya - müxtəlif xüsusi tədqiqatların aparılması üçün müxtəlif cihaz və alətlərlə təchiz olunmuş otaq. Laboratoriyalardan ali məktəblərdə, istehsalat və tədqiqat müəssisələrində istifadə olunur. 1)elmi və ya texniki təcrübələr, tədqiqat ap ...

                                               

Məhsuldarlıq

Məhsuldarlıq - istehsalın səmərəliliyinin müxtəlif ölçülərini təsvir edir. Çox vaxt məhsuldarlıq tədarükü ümumi bir məhsulun istehsal prosesində istifadə olunan vahid girişə və ya məcmu girişə nisbəti, yəni adətən müəyyən bir müddət ərzində giriş ...

                                               

Mətbəə

Mətbəə - müxtəlif sahələr üzrə çap materialı istehsal edən xüsusi müəssisə. Azərbaycanda ilk çap dəzgahı hələ XIX əsrin əvvələrindən Təbrizdə quraşdırılmışdır.Daha sonra 1830-cu ildə isə Şuşada mətbəə fəaliyyətə başlamışdı. XIX əsrin II yarısında ...

                                               

Monopsoniya

Monopsoniya - Əmək bazarının bir növü olan monopsoniya sadəcə bir alıcının, çoxlu sayda isə satıcının olduğu bazarlara deyilir. İqtisadi baxımdan monopoliya ilə əks mənalıdır. Monopsoniya - qeyri-təkmil rəqabətdə bir alıcıya qarşı çoxlu satıcının ...

                                               

Ofşor

Ofşor - vergidən tamamilə azad olunmuş və nəzarəti zəif olan zonalardır. Burada qanunvericilik həm şirkətin təsisçilərini, həm də maliyyə mənbələrini gizlətməyə imkan verir. Beynəlxalq hesabatlarda maliyyəsi narkotik, silah alveri və çirkli pulla ...

                                               

Oliqopoliya

Oliqopoliya - bazarın elə bir növüdür ki, bu cür bazarlarda sadəcə bir neçə dominant firma fəaliyyət göstərir. Bu firmaların hər biri bazarda xeyli yer tutur və qiymətin yaranması prosesinə təsir edə bilir. Oliqopoliyanın xüsusi forması - əgər ba ...

                                               

Səhm

Səhm - öz sahibinə emitentin gəlirinin bir hissəsini dividend şəklində almaq, emitentin idarə olunmasında iştirak etmək və emitentin ləğvi halında geridə qalan əmlakın bölüşdürülməsi zamanı həmin əmlakın bir hissəsini əldə etmək hüququnu verən pa ...

                                               

Ticarət

Ticarət İqtisadiyyatın bir sahəsidir. Alqı-satqı və xidmət sahələri ilə müşayiət olunan sahibkarlıq fəaliyyəti. Ticarət topdan və pərakəndə ticarətə bölünür. Ölkələr arasında ticarət istiqamətinə görə import və eksport adlanır.

                                               

Üzən valyuta məzənnəsi

Üzən valyuta məzənnəsi - valyutanın dəyərinin valyuta bazarının təsiri ilə dəyişməsinə icazə verilən valyuta kursu rejimi. Üzən kursdan istifadə edən valyutalar üzən valyuta adlandırılır. Təsbit edilmiş məzənnə rejimində mərkəzi bank tədiyə balan ...