ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 57




                                               

Leonsio Afonso

Leonsio Afonso Cografiya professoru və Kanar adaları araşdırıcısı. Bölgədəki coğrafiya işlərinə əhəmiyyətli tohfələr vermiş və La Laguna Universitetində fəxri doktorluq etmişdir. Karyerasından əlavə araşdırmalarını Kanar adalarının coğrafiyasını, ...

                                               

Lev Berq

L.N.Berq 1876-cı ildə Moldoviyanın Bender şəhərində anadan olmuşdur. O, Kişinyovda gimnaziyanı qızıl medalla bitirmiş, 1894-cü ildə Moskva Universitetinin fizika-riyaziyyat fakültəsinin təbiət bölməsinə daxil olmuşdur. Ixtiologiya balıqları öyrən ...

                                               

Lev Meçnikov

Məşhur rus alimi Lev Meçnikov 1838-1888 sivilizasiyaların əsasında coğrafi amillərin durduğunu iddia edirdi. Daha dəqiq desək, o," Sivilizasiya və böyük tarixi çaylar. Müasir cəmiyyətin inkişafının coğrafi nəzəriyyəsi” adlı kitabında tarixi inkiş ...

                                               

Murad Acı

Murad Acı, Moskva – 7 mart 2018, Moskva) - qumuq əsilli türkoloq, publisist, yazıçı, iqtisad elmləri namizədi. Dosent. Altaydan gəlmiş xalqların Böyük köçü konsepsiyasının müəllifidir.

                                               

Naib Şirinov

Naib Şirin oğlu Şirinov 1922-ci il noyabr ayının 15-də Qarabağda Şuşa rayonunun Malıbəyli kəndində anadan olmuşdur. Xalqımızın bir sıra qeyrətli oğulları kimi Naib Şirinovun atası da represiyanın qurbanı olmuşdur. Atasına "xalq düşməni" adı veril ...

                                               

Nazim Bababəyli

Nazim Bababəyli Səfərəli oğlu Coğrafiya üzrə fəlsəfə elmlər doktoru, dosent, Naxçıvan MR Ali Məclisinin deputatı.

                                               

Pifey

Pifey 60 dərəcə şimal enliyindən yuxarı qalxmış və adı bizə məlum olan yeganə qədim səyyahdır. Pifey öz səyahətini" Okean haqqında” kitabında təsvir etmişdir. Bu kitab dövrümüzədək gəlib çatmasa da, Strabon, Ptolomey, Siciliyalı Diodor, Böyük Pli ...

                                               

Piri Rəis

Əslən Osmanlı türkü olan Piri Rəis 1465-ci ildə Geliboluda anadan olmuş, 1554-cü ildə Qahirədə vəfat etmişdir. Hacı Mehmedin oğlu olan Piri Rəis əmisi Kamal Rəisin yanında və nəzarəti altında dənizçilik fəaliyyətinə başlamışdır. Əmisinin vəfatınd ...

                                               

Ramazan Tarverdiyev

Tarverdiyev Ramazan Baxşəli oğlu, Hacıqabul, Salyan qəzası – 27 may 1983, Bakı) - coğrafiyaşünas alim, hidroloq, coğrafiya elmləri doktoru, professor.

                                               

Ramiz Əhlimanov

Əhlimanov Ramiz Mirağa oğlu 1 may 1949-cu ildə Şamaxı şəhərində qulluqçu ailəsində anadan olmuşdur. Əhlimanov Ramiz Mirağa oğlu 1966-cı ildə Şamaxı şəhərində orta məktəbi bitirərək həmin il BDU-nun geoloji-coğrafiya fakültəsinin əyani şöbəsinə qə ...

                                               

Rəna Qaşqay

R.M.Qaşqay sentyabrın 01.10. 1938-ci ildə Bakı şəhərindən anadan olub.1960-ci ildə BDU-nun geoloji-coğrafiya fakültəsini coğrafiya ixtisası üzrə bitirmişdir.

                                               

Saleh Rüstəmov

Coğrafiyaşünas, hidroloq. İkinci Dünya müharibəsinin iştirakçısıdır. 1947-ci ildə Moskva Hidrometeorologiya İnstitutunu bitirmişdir, Azərbaycan SSR Hidrometeoroloji Xidmət İdarəsində Hidrologiya şöbəsinin müdiri işləmiş, ADU-da dərs demişdir. 194 ...

                                               

Şövqi Göyçaylı

Şövqi Göyçaylı - Azərbaycanda ekoloji təhsilin əsas yaradıcılarından biri, Coğrafiya elmləri doktoru, professor, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar müəllimi, "Şöhrət" ordeni laureatı.

                                               

Telman Tatarayev

Telman Tatarayev 10 may 1942-ci ildə Zaqatala rayonunda anadan olmuşdur. Azərbaycan Dövlət Universitetinin Fizika fakültəsini bitirib. "Исследование турбулентный диффузии в юго-западном районе Каспийского моря применительно к проблеме борьбы с за ...

                                               

Yovan Sviyiç

Həkim "Yivan Sviyiç" - serbiyalı coğrafiyaçı, etnoqraf və geoloq, Serbiya Kral akademiyasının üzvü və Belqrad Universitetinin rektorudur. Balkan elmi istiqamətinin əsasını qoyanlardan sayılır.

                                               

Yulius Sezar Hentşe

Yulius Sezar Hentşe 15 iyun, 1824-cü ildə Drezdendə anadan olmuşdur. Atası biznesmen və mülkədar olan Fridrix Eduard Hentşe alm. Friedrich Eduard Häntzsche ‎ idi. İrana səyahət etmiş, Rəştdə və Tehranda olmuşdu.

                                               

Zahid Məmmədov (coğrafiyaçı)

Zahid Məmmədov 1947-ci ildə Zəngilan rayonunun Baharlı kəndi anadan olmuşdur. Zahid Məmmədov ibtidai sinfi Baharlı kənd orta məktəbində, on illiyi isə Mincivan qəsəbəsi dəmir yolu orta məktəbində oxumuşdur. O, Azərbaycan Dövlət Pedaqoji İnstitutu ...

                                               

Zakir Eminov

Eminov Zakir Namin oğlu - AMEA-nın H.Ə.Əliyev adına Coğrafiya İnstitutunun Tibbi coğrafiya şöbəsinin müdiri. Coğrafiya elmləri doktoru, dosent.

                                               

Coğrafi zona

Coğrafi zona- Coğrafi qurşaq daxilində ayrılan və fiziki-coğrafi rayonlaşdırmanın əsas bölgülərindən biridir. Coğrafi zona istilik və rütubət şəraitinin eyniliyi ilə səciyyələnir ki, bu da landşaftın və torpagın bioloji komponentlərinin, həmçinin ...

                                               

Dalmasiya tipli sahillər

Dalmasiya tipli sahillər- buxtalı sahil tiplərinin bir növüdür. Sahilə paralel uzanmış dağ silsilələrinin, yüksəkliklərin yerləşdiyi cavan qırışıqlıq sahəsinin çökməsi və ərazini dəniz suları basması nəticəsində yaranan sahillər. Dəniz suları dağ ...

                                               

Ekman qanunu

Ekman qanunu –dreyf cərəyanlarının tabe olduğu qanunauyğunluqlar məcmuyinə deyilir. 1. Dreyf cərəyanlarının sürəti, onu yaradan küləyin sürətinin artması ilə artır, lakin en dairəsi artdıqca azalır, yəni, burada A- külək əmsalı, w- küləyin sürəti ...

                                               

Evtrof göl

Evtrof göl- ali bitkilərin, yosunların və fitoplanktonların inkişafı üçün zərəri olan gölə deyilir. Evtrof göldə suyun reaksiyası qələvidir. Evtrof göldə bol inkişaf edən bitkilər heyvan orqanizmləri tərəfindən tam istifadə edilə bilmədiyindən on ...

                                               

Fön və ya fyon

Fön və ya fyon– dağlıq ölkələrdə vaxtaşırı müşahidə edilən və dağdan dərəyə doğru əsən, yüksək temperaturlu, olduqca quru, güclü küləyə deyilir.Fön və ya fyon yerli küləklər tipinə aiddir. Fön və ya fyon əsasən dağ silsiləsinin bir yamacından hav ...

                                               

Geometrik pillə

Geometrik pillə- yerin müəyyən dərinliyində yerləşən sabit illik temperatur təbəqəsindən dərinliyə doğru getdikcə temperaturun 1 dərəcə artması üçün müşahidə edilən məsafəyə deyilir. Geotermik pillə relyefdən, süxurların istilik keçirmə qabiliyyə ...

                                               

Hertsin qırışıqlığı

Yer qabığının müxtəlif sahələrində paleozoy erasının II yarısında baş verən qırışıqlıq, qranitoidli intruziv maqmatizm və dağəmələgəlmə proseslərinin məcmuyunə deyilir. Paleozoy geosinklinallarında baş vermiş hertsen qırışıqlığı qırışıq dağ siste ...

                                               

Hindistan plitəsi

Bütövlükdə Hindistan yarmadasdını və Seylon adasını əhatə edən qədim platformadır. Hindistan platforması şimalda alp qırışıqlığı sistemini ilə haşiyələnmişdir, cənubda isə Hind okeanı suları altına enir. Hindistan platformasının əsasını geniş əra ...

                                               

Kontinental iqlim

Kontinental iqlim - okean və dənizlərin mülayimləşdirici təsirindən uzaqda yerləşən materikdaxili sahələrinin iqliminə deyilir. Kontinental iqlim il boyu kontinental hava kütlələrinin hakim olduğu Avrasiyanın və Şimali Amerikanın daxili hissələri ...

                                               

Qırmızı gil

Qırmızı gil - dünya okeanının 4500-6900 m dərinliklərində toplanan qalınlığı 1000 m-ə çatan pelagial monolit çöküntülərdir və hidroksilləri çöküntülərə qırmızıdan qəhvəyiyədək rəng verir. Tərkibində terrigen çöküntülərədn başqa Fe, Mn, V, Su, Ni, ...

                                               

Qırmızı lil

Qırmızı lil - batial zonanın üzvi maddə qalıqları ilə zənginləşmiş terrigen alevrit-pelit materiallarından ibarət çöküntülərə deyilir. Qırmızı lilllər əsasən Atlantik okeanında Amazon çayının mənsəbi, Sakit okeanında isə Yan-Teze-Kyanq çayının mə ...

                                               

Qrampian geosinklinalı

Qrampian geosinklinalı-proterozoyda və aşağı paleozoyda Rus və Şimalı Amerika platformaları arasında mövcud olmuş geosinklinaldır. Qrampian geosinklinalının inkişafı siluradək davam etmişdir. Qrampian geosinklinalının qırışıqlarının çox hissəsi A ...

                                               

Mütləq hündürlük

Mütləq hündürlük - yer səthində hər hansı bir nöqtənin okean səviyyəsindən şaquli xətt üzrə metrlərlə məsafəsinə deyilir. Okeanın orta səviyyəsinə "sıfır səviyyə" də deyilir. Mütləq hündürlük Qərbi Avropada Şimal dənizinin orta çoxillik səviyyəsi ...

                                               

Nerit çöküntülər

Nerit çöküntülər-okean və dənizlərin nerit sahəsində əmələ gəlmiş çöküntülərə deyilir. Nerit çöküntüləri beş fasiyaya ayrılırlar: 1. Aralıq tipi çöküntüləri: a) eol-dəniz, b) uçqun-dəniz; c) buzlaq-dəniz çöküntüləri. 2. Qırıntı çöküntülər: a) bre ...

                                               

Bakı platosu

Bakı platosu Bakı mildasını əhatə edir. Plato cənub-şərqdən Bakı buxtası, qərbdən Yasamal dərəsi -Xocasən gölü, şimaldan Böyükşor gölü, şərqdən Bülbülə və Zığ gölləri ilə sərhədlənir. Bakı platosunun sahəsi təqribən 180 kvadrat kilometr, hündürlü ...

                                               

Fundament

Fundament /özül/ - geologiyada, nisbətən daha qədim adətən intensiv qırışmış və metamorfizləşmiş süxur kompleksləri platformaların /kratonların, eləcə də okeanlarda və qırışıq vila-yətlərdə ona ekvivalent törəmələrin əsasını təşkil edir. F. yer q ...

                                               

Geomorfoloji Skil

Geomorfoloji Skil -coğrafi sikl – hər-hansı ərazinin tektonik hərəkətlərlə Dünya okean səviyyəsindən yüksəyə qaldırılmasından başlayaraq müx-təlif ekzogen proseslərin təsiri ilə hamarlanaraq əvvəlki səviyyəsinə yaxın vəziyyətdə peneplen əmələ kəs ...

                                               

Geotektonik skil

Geotektonik skil -Belousova görə uzun müd¬dət ərzində bütün Yer üzərində həm geosink-linal və həm də platformalarda eyni vaxtda təzahür edən ehtizazı hərə¬\kətlər rejiminin dövrü dəyişməsi. Qalxma və enmənin dövriliyi dənizlərdə geniş transqressi ...

                                               

İnversion moren konusları

İnversion moren konusları - yenidən çökdürülmüş morenlərdən təşkil olunmuş, günbəzvari yaxud konus formasında, təpələr şəklində, akkumulyativ buzlaq relyef forması. Hündürlüyü bir neçə metrdən 10-12 metrə qədər çatır / en kəsiyi 2.5-3 dəfə hündür ...

                                               

Laqun

Laqun rus. лагуна, ing. lagoon) – okeandan bar, dil, mərcan rifləri ilə ay­rıl­mış və nadir hallarda onunla dar boğazlarla birləşmiş dayaz su höv­zəsi. Daha çox atollun daxilində rast gəlinir. - kiçik su tutarı olub dənizdən ensiz qumdan ibarət d ...

                                               

Landşaftşünaslıq

Landşaftşü­nas­lıq – fiziki coğrafiyanın, bir-biri­lə qarşılıqlı əlaqədə olan təbii kom­ponentlərini, daha doğrusu təbii əra­zi kompleks­lərini öyrənən böl­məsi. Landşaftşünaslığın mövzusu, onun məqsədi coğrafi kompleksləri-onların quruluşunu, in ...

                                               

Lava

Lava – vulkan püskürməsi zamanı yer səthinə axıb tökülən və ya təzyiqlə sıxışdırılan, əsasən, silikat ərintidən ibarət qızğın maye və ya çox qatı kütlə. Lava soyuyarkən tərkibinə uyğun müxtəlif effuziv süxurlar əmələ gətirir. Güclü püskürmələr za ...

                                               

Lavrasiya

Lavrasiya – Lav­rentyev qalxanı və Asiya adından" Son Paleozoy- Erkən Mezozoyda Şimali Amerika, Avropa və Asiyanın kontinental bloklarını birləşdirən və Yerin şimal yarım kürəsində möv­cud olmuş hipotetik materik olub, cənub yarım kürəsindəki, Ho ...

                                               

Maqmatizm

Maqmatizm – hərəkətverici qüvvəsi maqma və onun törətdiyi bütün geoloji proseslərin məcmusu; əsasən effuziv və intruziv formada təzahür edir.

                                               

Neotektonika (ən yeni tektonika)

Neotektonika, Obrüçev, 1948 - geotektonikanın istiqamətlərindən biri. Neotektonika müasir relyefin əsas xüsusiyyətlərini yaradan tektonik prosesləri öyrənir. Geoloqların çoxunun fikrincə, neogen-dördüncü dövrü əhatə edir. Hesab edilir ki, bu dövr ...

                                               

Nival iqlim

Nival iqlim lat. nivalis - qarlı, soyuq - Penkin iqlimlərin geomorfoloji təsnifatına görə, soyuq iqlim olub, ilin isti fəsillərində əriyib buxarlana bilən hissəsindən daha artıq yağan yağıntıların miqdarının artıq olması ilə səciyyələnir. İlin so ...

                                               

Nunatak

Nunatak - ətrafı buzla örtülü olan qayalı pik və ya təpə. Bu coğrafi obyekt buz örtüyünün və ya dağ buzlağının üzərinə çıxır. Nunataklar əsasən Qrenlandiya və Antarktida ərazisində yerləşir. Buzlaq zonasında bitki örtüyünün formalaşmasına imkan v ...

                                               

Obduksiya

Obduksiya - - okean litos­ferinin materik tavaları kənarının /" yeni qlobal tektonika” nəzəriyyəsinə mü­vafiq/ üstəgəlməsi.

                                               

Obo

Obo -, monqol və altay xalq inancında və şamanizində ümumiyyətlə qayalardan, daşlardan və ya taxtadan edilmiş bir növ kiçik yığma təpə və hörmət sahəsidir. Kənardan yaxşı görünən tək təpə, yaxud yüksək sopka, yüksək­liklərdə göstərici və ya bir ç ...

                                               

Okean

Okean, köhnə mənbələrdə Mühit - Dünyanın bir hissəsini təşkil edən, materiklər arasında yerləşən, suyun sirkulyasiya sisteminə və digər spesifik xüsusiyyətlərə malik olan böyük su obyekti. Tərkibinə okean və dənizlərin daxil olduğu Dünya Okeanını ...

                                               

Okean yatağı

Okean yatağı - Yerin nəhəng relyef elementlərin­dən biri. Yer səthinin ən aşağı səviyyəsini/ dərinliyi 6-7 min metrə qədər/ təşkil edib, materik yamacı ilə orta okean silsiləsi arasında yerləşir. Okean tipli yer qabığına malik olması ilə səciyyəl ...

                                               

Okeanologiya

Okeanologiya və ya okeanoqrafiya - dünya okeanının və Yer atmosferinin qlobal qarşılıqlı təsirini və dəyişməsini, okeanın materiklərlə uyğunluğunu, bioloji və ekoloji təsirlərini, okean dibinin geoloji quruluşunu, okeanın müxtəlif hissələri arası ...