ⓘ Free online encyclopedia. Did you know? page 67




                                               

Metodika

Metodika - hər hansı məqsədə nail olmaq üçün hazır qaydalar, alqoritmlər, prosedurlar toplusu nəzərdə tutulur. Sənayedəki texnologiya anlayışına yaxındır. Metodika metoddan üsul və məqsədlərin konkretliyi ilə fərqlənir. Məsələn, hər hansı təcrübə ...

                                               

Metodologiya

Metodologiya araşdırma sahəsinə tətbiq olunan metodların sisteli, nəzəri təhlilidir. Bu, metod əsaslarının nəzəri təhlilini və araşdırılan elm sahəsiylə bağlı prinsipləri əhatə edir. Səciyyəvi olaraq, metodologiya paradiqma, nəzəri model, faza və ...

                                               

Epigenez (tibbi nəzəriyyə)

Epigenez – orqanizmlәrin ardıcıl olaraq yeni orqanların әmәlә gәlmәsi yolu ilә rüşeymdәn inkişaf etmәsi haqqında nәzәriyyә. Epigenetik anlayışlar әsasәn 17–18 әsrlәrdә preformizmlә mübarizәdә әmәlә gәlmişdir U. Harvey, İ. Büffon vә xüsusilә K.F. ...

                                               

Hüceyrə nəzəriyyəsi

Hüceyrə nəzəriyyəsi - canlı aləmin: bitkilərin, heyvanların və digər canlı orqanizmlərin yaranma və inkişafının ümumqəbulolunmuş və məxrəcləşdirilmiş prinsiplərini əhatə edən, hüceyrənin hər bir canlı orqanizmin təşkil olunduğu toxumaların vahid ...

                                               

Mendel qanunu

Mendel qanunu - Qreqor Yohan Mendelin təcrübə və tədqiqatlarına əsaslanan orqanizmlərin irsi əlamətlərinin nəsildən-nəsilə ötürülməsi prinsiplərini izah edən klassik genetikanın əsasını təşkil edən, irsiliyin malekulyar mexanizmlərini və "təmiz q ...

                                               

Primordializm

Primordializm alman romantizmi ideyalarında, xüsusən Yohann Qotlib Fixtenin və İohann Qottfrid Herderin əsərlərində izlənə bilər. Herderə görə, millət dil qrupu ilə eyni mənaya gəlir. Herderin düşüncələrinə görə, dil düşüncələrlə eyni mənaya mali ...

                                               

Tarix qavramı barədə tezislər

Alman-yəhudi filosof Valter Benjaminin 1940-cı ildə Gestapodan qaçarkən intihar etməsindən bir necə ay öncə şəxsi qeydləri arasına yazdığı tezislər nəzərdə tutulur.

                                               

Tarixi determinizm

Tarixi determinizm və ya tarixi müəyyənedicilik, hadisələrin tarixi olaraq öncədən müəyyən edildiyini və ya müxtəlif güclər tərəfindən mövcud şərtlər altında işləndiyini müdafiə edən düşüncədir. Tarixi determinizm ziddiyyətlə anlaşıla bilər, yəni ...

                                               

Şərq mədəniyyəti

Şərq mədəniyyəti - ən qədim və eyni zamanda ən canlı mədəniyyətdir. Bunu bir sıra faktlar təsdiq edir. Şərq ölkələrində çox qədim buddizm və induizm məbədləri bu gün də fəaliyyət göstərir, çoxsaylı mədəni abidələr tanınır və öyrənilir. Eramızdan ...

                                               

Albert Eynşteyn

Albert Eynşteyn - alman fiziki; nəzəriyəçi, müasir nəzəri fizikanın yaradıcılarından biri, fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı 1921-ci il, ictimai xadim. Almaniyada, İsveçrədə və ABŞ-da yaşayıb. Dünyanın 20-dən çox nüfuzlu universitetlərinin, o c ...

                                               

Zaman (fizika)

Zaman - fizikada və başqa təbiət elmlərində bizim kainatın ölçüsü kimi qəbul edilir. O ölçüləbilmə qabliyyətinə malik olub kainatda baş verən istənilən materiya dəyişiklikləri ilə əlaqədardır. Zaman köklü fenomenlərlə izah oluna bilmədiyindən, o ...

                                               

Teorem

Teorem - doğruluğu digər məlum təkliflər və aksiomlar əsasında isbat olunan təklif. Verilmiş bir teorem müxtəlif şəkillərdə ifadə oluna bilər. Fəlsəfədə teorem məntiqli çıxarıla bilən, fikir və ya tezisdir. Teoremlərin dörd növü vardır: Əks teore ...

                                               

Böyük Ferma teoremi

Bu teoremi Diofantın" Hesab” kitabının ikinci hissəsində, 8-ci məsələnin qarşısında yazmışdı:" Verilən kvadartı iki kvadrata ayırın”. Başqa sözlə desək, verilmiş a ədədi üçün x 2 + y 2 = a 2 tənliyini rasional həllərini tapmaq tələb olunur. Bu da ...

                                               

Kotelnikov-Şennon teoremi

Kotelnikov-Şennon teoremi - Rəqəmsal idarəetmə sistemlərində diskretləşdirilən fasiləsiz siqnalı əvəz edən impulslar ardıcıllığının bərpa edilməsi üçün istifadə edilən teorem. Diskretləşdirmə intervalının qiyməti lazım olduğundan kiçik seçildikdə ...

                                               

Kroneker-Kapelli teoremi

Kroneker-Kapelli teoremi - xətti cəbrdə teorem olub, əsas və genişlənmiş matrisləri ranqı verilmiş xətti tənliklər sistemində həllər sayını hesablamağa imkan verir. Teorem MDB məkanında Kroneker-Kapelli teoremi kimi tanınsa da, İtaliyada Rouché–C ...

                                               

Lopital qaydası

Lopital qaydası - funksiyaların limitinin tapılması metodudur. Bu metod ən çox 0 / 0 {\displaystyle 0/0} və ∞ / ∞ {\displaystyle \infty /\infty } qeyri-müəyyənliklərinin tapılmasında istifadə olunur. Metodu əsaslandıran teorem iddia edir ki, bəzi ...

                                               

Sonsuz meymun teoremi

Sonsuz meymun teoremi - bir yazı makinasının düymələrinə sonsuz bir müddət boyunca təsadüfi şəkildə basan bir meymunun müəyyən bir mətni demək olar ki tam dəqiq olaraq yaza biləcəyini iddia edən riyaziyyat teoremidir. Burada "meymun" sözü həqiqi ...

                                               

Teoremlərin avtomatik sübutu

Teoremlərin avtomatik sübutu - isbat, proqram vasitəsi ilə həyata keçirilmişdir. Riyazi məntiqin aparatına əsaslanır. Süni intellekt nəzəriyyəsinin fikirlərindən istifadə olunur. İsbat prosesi təkliflərin məntiqi və predikatların məntiqinə əsasla ...

                                               

Binəqədi IV dövr flora və fauna qəbiristanlığı

Binəqədi IV dövr flora və fauna qəbiristanlığı - Azərbaycanın qədim fauna və flora qəbiristanlığı Binəqədi IV dövr flora və fauna qəbiristanlığının tarixi təxminən 200 min il bundan əvvələ aiddir. Həmin dövrdə indiki Binəqədi qəsəbəsinin böyük bi ...

                                               

ACM

ACM cəmiyyəti Azərbaycan dilində Hesablama Texnikası Assosiasiyası adlanır və hesablama texnologiyası elmləri üzrə ixtiasaslaşan mühəndislərin cəmiyyətdir. Cəmiyyət kompüter mühəndisliyi, kompüter elmləri üzrə mütəxəssisləri birləşdirən, hesablam ...

                                               

Şərq-Qərb Tədqiqat Mərkəzi

"Şərq-Qərb" Tədqiqat Mərkəzi - 1994-cü ildə vaxtilə Aida xanım İman­quliyeva tərəfindən əsası qoyulan Şərq-Qərb problema­tikası üzrə tədqi­qatları davam et­dir­mək məqsədi ilə Azər­baycan Universite­tinin nəz­dində yaradılmışdır.

                                               

Ümumdünya Elmi Əməkdaşlıq Təşkilatı

Ümumdünya Elmi Əməkdaşlıq Təşkilatı - Əsas fəaliyyət inteqrasiyası alimlərin, mütəxəsislərin, elm və təhsil təşkilatlarının elmi əməkdaşlığına yönəlmiş beynəlxalq bir QHT-dir.

                                               

Ampeloterapiya

Ampeloterapiya - Xroniki xəstəliklərin müalicəsində üzüm və onun təzə sıxılmış şirəsindən istifadə ampelotepiya adlanır. Ampeloterapiya dietoterapiyanın bir hissəsi olub, həkimin təyinatı əsasında medikamentoz müalicə, dietoterapiya və ya klimato ...

                                               

Mezoterapiya

Mezoterapiya - mikro iynələr vasitəsilə dərinin daxilinə və alt təbəqələrinə vitamin, mineral, ferment və digər lazımi maddələrin yerləşdirilməsi prosesi. Mütəxəssislərin fikirlərinə əsasən, krem və ya digər qidalandırıcı maskalardan fərqli olara ...

                                               

Copli Medalı

Kopli medalı- elm adamları üçün İngiltərədə yaranmış Royal Society tərəfindən verilən elmi mükafatdır. Bu mükafat həm Royal Society tərəfindən, həm də dünyada ən qədim medal kimi tanınır. Kopli medalı ilk dəfə 1731-ci ildə verilməyə başlanıb və b ...

                                               

Humboldt mükafatı

Humboldt mükafatı – Almaniya universitetlərinin təqdimatı ilə Aleksandr fon Humboldt Fondu tərəfindən verilən mükafat. Mükafat dünyanın müxtəlif ölkə alimlərinə Almaniya alimləri ilə birgə bir sıra layihələrdə fəaliyyt göstərməyə imkan verir. Mük ...

                                               

İNOQEYT

INOGATE INOGATE Proqramı Avropa İttifaqı Aİ Qara Dəniz və Xəzər Dənizi hövzəsi ölkələri və onların qonşuları arasında beynəlxalq enerji əməkdaşlığı Proqramıdır. Proqram 1996-cı ildən fəaliyyət göstərir. İNOGATE Avropa İttifaqı tərəfindən maliyyəl ...

                                               

Reaktiv mühərrik

Reaktiv mühərrik - əslində qaz turbini olub, geriyə təkanvermə prinsipi ilə işləyir. Reaktiv mühərrik ətrafda olan havanı udaraq yanacaq kamerasında qarışıqla yanandan sonra alınan məhsulu böyük cərəyanla xaricə püskürdür. Bunun nəticəsində təkan ...

                                               

Dalğa enerjisi

Əslində dalğa enerjisi də, günəş enerjisinin bir başqa şəklidir. Bu bəlkə qulağa qəribə gələ bilər ancaq; dalğa, günəşin dünyanı istilətməsiylə ortaya çıxan küləklər tərəfindən başladılar. Günəş dünyanın hər nöqtəsini eyni dərəcədə qızdırmır. Dün ...

                                               

Açarın imtinasını ehtiyatlandıran qurğu

Açarın imtinasını ehtiyatlandıran qurğu, qısaca: AİEQ - gərginliyi 1 kV-dan yüksək olan elektrik şəbəkələrinin avtomatika növüdür və qəza vəziyyətlərində qəza baş vermiş hissənin açarının imtinası halında sonrakı hissənin açarının açılması üçün n ...

                                               

Aktiv müqavimət

Aktiv müqavimət tam müqavimətin həqiqi hissəsidir: Z = R + j X, {\displaystyle Z=R+jX,} R = Re ⁡ Z, {\displaystyle R=\operatorname {Re} \leftZ\right,} Burada, Z {\displaystyle Z} - tam müqavimət və ya impedans, R {\displaystyle R} - aktiv müqavim ...

                                               

Amper-tərəzi

Amper-tərəzi - elektrik ölçü cihazlarını yoxlamaq məqsədilə elektrik cərəyan şiddətinin vahidi olan amperi təyin etmək üçün istifadə olunan elektromexaniki cihazdır. Bu cihaz həmçinin cərəyan tərəzisi də adlanır.

                                               

Avtomatik təkrar qoşma

Avtomatik təkrar qoşma - müəyyən edilmiş müddətdən sonra açılmış açarı yenidən qoşan elektroavtomatika vasitələrindən biridir və birdəfəli, ikidəfəli və ya üçdəfəli ola bilər.

                                               

Dalğa energetikası

İstənilən su hövzəsində dalğalar labüd hadisədir. Dünya okeanının dalğa gücü 2.7 mlrd kVt-la qiymətləndirilir, bu dünyada sərf olunan enerjinin 30%-ni təşkil edir. Dalğa elektrik stansiyalarının yerləşdirilməsi məqsədəuyğunluğu regional xüsusiyyə ...

                                               

Dayanıqlığın pozulmasının ləğvi avtomatikası

Enerji sistemində dayanıqlığın pozulmasının ləğvi avtomatikası qəza zamanı dinamik dayanıqlığın pozulmasının qarşısının alınması və baxılan rayonun verilmiş hissəsi üçün statik dayanıqlığın qəzadan sonrakı şərtlərini təmin etmək məqsədilə nəzərdə ...

                                               

Elektrik veriliş xətti

Elektrik veriliş xətti - işlədiciləri elektrik enerjisi ilə təmin etmək üçün elektrik stansiyalarında hasil olunan elektrik enerjisinin ötürülməsi və paylanmasını həyata keçirən qurğulardır.

                                               

Elektroenergetika sistemi

Elektroenergetika sistemi - mənbələrin, ötürücü və paylayıcı sistemlərin və elektrik enerjisi işlədicilərinin cəmidir. Elektroenergetika sistemi elektrik enerjisinin istehsalı, ötürülməsi, paylanması və istehlakının ümumi bir prosesi ilə əlaqələn ...

                                               

Eleqaz açarı

Eleqaz açarı - elektrik qövsünün söndürülmə vasitəsi kimi eleqazdan istifadə olunan, enerjisistemdə normal və ya qəza rejimlərində əl ilə, məsafədən və ya avtomatik olaraq dövrə hissəsinin və ya elektrik avadanlığının operativ qoşulması və açılma ...

                                               

Əks-qəza avtomatikası

Əks-qəza avtomatikası - enerji sistemin elektroenergetika rejiminin parametrlərinin ölçülməsini və emal edilməsini, məlumatların ötürülməsi və idarəetmə əmrlərinin verilməsini və nəzarət tədbirlərinin müəyyən edilmiş alqoritm və parametrlərə uyğu ...

                                               

Faza nəzarət relesi

Faza nəzarət relesi - aşağıdakı hallarda üç fazalı şəbəkədən qidalanan elektrik mühərriki və ya elektrik qurğusunun mühafizəsi üçün nəzərdə tutulmuş qurğudur: fazaların heç olmasa birinin olmaması "fazanın itməsi", cərəyanların və gərginliklərin ...

                                               

Fazometr

Fazometr elektrik təchizatı sistemində iki periodik dəyişən elektrik rəqsləri arasındakı faza dəyişmə bucağını ölçmək üçün nəzərdə tutulmuş elektrik ölçü cihazıdır.

                                               

İstilik şüalanması

İstilik şüalanması - Temperaturu mütləq sıfırdan fərqli olan istənilən cisim elektromaqnit dalğaları şüalandırır. Belə şüalanma həmin cismin istilik enerjisinin ehtiyatı hesabına baş verir. Şüalanan cismə kənardan əlavə enerji verilmədiyi halda o ...

                                               

Qarşılıqlı induksiya

Qarşılıqlı induksiya birinci tərəf dövrədə cərəyan şiddəti dəyişən zaman ikinci tərəf dövrədə EHQ-nin meydana gəlməsidir. Qarşılıqlı induksiya elektromaqnit induksiyasının xüsusi haldır. Birinci tərəf dövrədə cərəyan şiddəti dəyişdikdə, ikinci tə ...

                                               

Qeyri-bircins sahələrdə boşalma

Qeyri-bircins sahədə bircins sahədən fərqli olaraq sahə aralığının müxtəlif nöqtələrində sahə gərginliyinin qiyməti və istiqaməti müxtəlifdir. Qeyri-bircins sahəyə malik aralıqlara çubuq – çubuq, çubuq – müstəvi, naqil – torpaq və digər real izol ...

                                               

Qısa qapanma

Elektroenergetika sistemlərində müxtəlif zədələnmələrin və qeyri-normal rejimlərinin əmələ gəlməsi baş verə bilər. Zədələnmələrinin əsas növlərindən biri qısa qapanmalar sayılır. Qısaqapanma dedikdə normal iş rejiminin pozulması ilə nəticələnən ü ...

                                               

RET-MOM (РЕТ-МОМ) qurğusu

RET-MOM qurğusu özündə iki cihazın funksiyasını birləşdirir: mikroommetr və milliommetr. RET-MOM qurğusunun köməkliyi sayəsində cəld və təhlükəsiz şəkildə avtomatların kontaktından böyük induktivlikli güc transformatorlarının dolaqlarına qədər ge ...

                                               

Tac boşalması

Tac boşalması sərbəst boşalmadır. Bu halda elektronların yaratdıgı zərbə ionlaşması bütun aralıqda deyil, yalnız onun elektroda yaxın hissəsində baş verir. Tac boşalmasının sel və strimer forması olur. Bu boşalma gedən aralıqda deşilmə gərginliyi ...

                                               

Torf sənayesi

Torf sənayesi - Torf sənayesi- yanacaq sənayesi sahəsi; torf yataqlarının mənimsənilməsini, torfun çıxarılması və emalını əhatə edir. Zəngin torf yataqlan Qərbi Sibirdə və Rusiyanın şimal- qərb hissəsindədir. İrlandiya, AFR-da torf çıxarılır. Tor ...

                                               

Yük açmanın xüsusi avtomatikası

İki enerji sistemi və enerji sistemin hissələrini əlaqələndirən xətlərdən birinin qəza açılması zamanı yerdə qalan xətlərdə aktiv gücün yolverilməz artımı baş verə bilər. Enerji sistemi bölmədən və generasiya olunan gücü açmadan dayanıqlığı qorum ...

                                               

Yüksək tezlik çəpərləyicisi

Yüksək tezlik çəpərləyicisi - elektrik veriliş xəttinin faz naqilinin əvvəlində və sonunda quraşdırılan, yüksək tezlik kanalının işçi tezliyinə yüksək müqavimət göstərən, sənaye tezliyində isə kiçik müqavimət göstərən elektrotexniki cihazdır. Yük ...